Blog

  • LAZERATI AND KOSOVO

    LAZERATI AND KOSOVO

    Gazeta Lazerati, 2007 By Islam Buci & Hito Brahimi

    Every time April comes, we cannot help but remember the early spring of 1999, when nearly half of the Albanian nation was at risk of being exterminated by the army of a neighboring Balkan people — the Serbs. The images broadcast by foreign television networks were truly unbelievable. In the heart of “civilized Europe,” right next to Bosnia‑Herzegovina, where only a few years earlier monstrous ethnic and religious crimes had taken place, even worse crimes were now being repeated — crimes more severe than those committed by fascism and Nazism during the Second World War.

    Every day we saw mass executions of Kosovar men and boys in streets, in house courtyards, in streams and meadows, especially in the villages. This spring, when almost every day in Albania, Kosovo, and international forums the question is being raised — what will happen to this long‑suffering people? Will they be granted independence and allowed to live free on their own land, or will they be forced again under the rule of the same state and army that reminds them of their murdered and missing loved ones? — the images of those crimes appear even more vivid in our minds.

    We recall the mass graves filled with executed Kosovar boys, the endless lines of elderly people, women, and starving, exhausted children heading toward the borders of Albania and, to a lesser extent, those of Macedonia. The suffering faces of thousands of Kosovars in the streets and squares of Kukës cannot be easily erased from Albanian memory, nor the endless line of buses and cars that carried them across Albania.

    Even more moving for us were the scenes inside the sports palace of the city of Gjirokastër, where the Kosovars were initially sheltered before being distributed throughout the district. Although certain anti‑Albanian circles inside and outside the country spread propaganda in the South claiming that Kosovars should not be brought to Gjirokastër because of the minority issue, the patriotic people of Gjirokastër — especially the villagers — acted just as they had 55 years earlier, in April 1945, when they welcomed the Cham brothers expelled from their lands. They went straight to the sports palace and extended a helping hand to their Kosovar brothers.

    The people of Lazarat, historically known for their patriotism and nationalism, were among the first to rush to the sports palace, taking in and sheltering hundreds of Kosovar families. Almost all Lazarati clans participated, hosting families from nearly every region of Kosovo.

    Thus, in the Birbilaj clan, at Nebiu’s home, the Pukaj family from Gjakova was sheltered; in the Krishtaj clan, at Hajriu’s home, the Mulaxhela family from Gjakova; in the Mahmutaj clan, at Ziveri and Enveri’s homes, and in the Brahimaj clan at Hitua’s home, the Delasylaj family from Gjakova. The large Kafexholli clan from Malisheva was sheltered in the Gërveshaj clan at Zeneli and Rizai’s homes; in the Bashaj clan, at Nylbiu, Shkëlqimi, and Embrua’s homes, the Berisha family from Malisheva; in the Bocaj clan at Lefteri’s home and in the Alikaj clan at Shuraipi’s home, the Morina family; in the Pollaj clan at Muharemi’s home; in the Bocaj clan at Demua, Rebaniu, and Pëllumbi’s homes; in the Bejkaj clan at Izeti’s home and in the Alikaj clan at Dashua’s home, the Thaçi and Sunaj families from Malisheva and Deçan; in the Bucaj clan at Elmazi and his brothers’ homes, the Hoda family from Gjakova; in the Dalanaj clan at Neimi’s home; the Dobrunja family at Hysua’s home in Bejkaj; the Shalaj family of Malisheva in the Bashaj clan at Hafuzi’s home; the Krasniqi family of Gjakova at Nesimi’s home in Bocaj; the Mustafaj and Deskaj families of Klina in the Buzheraj clan at Dermushi’s home; and the Metaj family of Gjakova in the Meçaj clan at Mirtja and Astriti’s home. The Lonkari family from Peja was sheltered in the Meçaj clan at Isufi’s home.

    Not only the businessmen of the village participated in sheltering the Kosovars, but the entire village — including simple working families such as Memo Basha, Kapo Gaba, Çlirim Proko, and many others. Even the Lazarati residents living in the city, such as Dr. Hodua, Alim Alikua, and others, were among the first to take in Kosovar families.

    The noble people of Lazarat did everything they could to make the Kosovars feel at home. They spoke with them, tried to ease their pain, and shared their anxiety and worry for their loved ones fighting in the ranks of the KLA, as well as for their missing relatives.

    But as the saying goes, every evil brings some good. The arrival of the Kosovars — our blood brothers — in Albania allowed the two communities to truly get to know one another, forming friendships that will be difficult to forget. After returning to their homes, the Kosovars continued to maintain gratitude and friendship with the families who sheltered them during their darkest days. They not only kept in touch by phone but invited the Lazarati families to every important occasion — weddings, circumcision ceremonies, and family celebrations.

    Thus, Elmazi, Demua, and Sherifi visited Malisheva; Nebiu, Xhelali, Melqezi, Ziaj, Muharemi, Izeti, and Dashua visited not only the families who had sheltered them but traveled across almost all of Kosovo. They participated in weddings and gatherings — such as Naipi, Telau, and Harizi with their families — at the home of Ylber Dalhysa in Gjakova, for the circumcision celebration of Ylber’s sons (Çerçiz and Egzon). I, Hitua, together with Naipi and Enveri, traveled to Gjakova in August 2000 to visit the Dasyla family, invited by Ylber and Kija. In the center of Gjakova, we were welcomed by Iliri (the initiator of the Argjiro–Shota association), Ylberi, Agimi, and Dukagjini.

    That night, Ylber’s home was full of celebration. Around 50 men and women came to honor us. In their large oda, after asking about each other’s health and remembering the hardships we had shared, the singing began. The next day, they accompanied us around Gjakova. The “Çarshia” neighborhood — the oldest and most historic part of the city — had been completely burned, but reconstruction had begun. We were struck by the names of the people — almost all Illyrian and Albanian names, from Dardania, Berati, Vjosa, Arta, all the way to Saranda and Vlora.

    We visited the city cemetery. In the section where the most distinguished citizens were buried, we found the grave of the brother of the great Albanian linguist, Prof. Eqrem Çabej, who had been a teacher in Gjakova and was killed by the Serbs. Near the house where we were staying, there were also Serbian homes — none of which had been damaged. We also visited the Jashari Tower, where 56 members of the family were massacred, and we placed a wreath of flowers in their honor.

    Even this summer, Lazarati families have been invited to Kosovar weddings.

    Remembering those days of Serbian crimes against the Kosovars, the statements of Serbian politicians claiming “we will not give up Kosovo” sound cynical. These politicians, who now present themselves as democrats, never uttered a single word against Milošević when the monstrous crimes were being committed in Kosovo by their soldiers and paramilitaries. Equally absurd is their supposed concern for Orthodox religious sites in Kosovo, when it is well known — and recognized worldwide — that Albanians have an extraordinary tradition of religious tolerance.

    The continuous delays in approving the Ahtisaari Package for Kosovo’s independence by the UN Security Council leave a bitter taste. But without losing hope in the democratic forces of the world — the United States, the United Kingdom, and the entire progressive international community that stopped the Serbian genocide — we wish and hope that our Kosovar brothers, with whom we shared a part of their suffering, will finally be granted independence, live free, and never again witness the horrific scenes of Milošević’s crimes.

  • Disa veçori të së folmes të Lazaratit.

    Beqir Mamo

    Në të kaluarën e sot ka patur e ka mjaft hulumtime e studime mbi veçoritë e të folmeve krahinore. Këto dukuri janë trajtuar në planin historik e konkret. Në studimet e mirëfillta shkencore gjuhësore, nisur nga këto dukuri, është hedhur dritë e është pasuruar mendimi shkencor mbi ligjësitë dhe evolucionin e shqipes. Edhe vëzhgimet e hulumtimet mbi dukuri të veçanta gjuhësore kanë pasuruar ndjeshëm materialin gjuhësor mbi këto ligjësi.
    Për shkak të kushteve të veçanta historike e gjeografike, edhe dukuritë e së folmes së Lazaratit pëbëjnë një material të pasur e me interes për gjuhësinë. Kjo e folme ruan forma të hershme të shqipes. Në vështrim krahasues ajo shfaq afëri jo aq me komunitetet fqinje rrethuese shqipfolëse, se sa me ato përtej kufirit të tyre. Kjo tendencë konservative edhe në fushën e gjuhës është rrjedhojë e faktorëve të lartpërmendur dhe e përpjekjeve për ruajtjen e identitetit kulturor e historik të këtij komuniteti, brenda identitetit të përgjithshëm krahinor e kombëtar.
    E folmja e Lazaratit është pjesë e së folmes së Toskërisë Jugore. Por brenda saj çdo krahinë e njësi krahinore ka veçoritë e veta. Kjo e folme në përgjithësi i përket dhe ka afëri me ato të krahinës së Kurveleshit e Bregdetit të Poshtëm. Afëritë vihen re në fonetikë, leksik, morfologji, sintaksë, sinonimi, etj.
    Megjithatë kjo njësi krahinore në të folmen e vet ka edhe veçoritë e saj të dallueshme. Një vështrim i përgjithshëm mbi këto veçori paraqet interes për dy arsye. Së pari, Lazarati është njësi krahinore e pagjurmuar, hetuar e vrojtuar deri tani në fushën e veçorive të gjuhësisë së folur. Së dyti, kjo do të zgjojë interesin e intelektualëve të Lazaratit (dhe më gjërë), veçanërisht të mësuesve të gjuhës shqipe për vëzhgime, hulumtime, mbledhjen e materialeve gjuhësore e përpunimin e tyre sidomos në hetimet e kërkimet dialektore, fjalë të rralla, etj.
    Për hershmërinë e të folmes së Lazaratit dëshmojnë edhe shprehje e frazologji që e kanë zanafillën në besimin pagan. Kështu shprehje të tilla si: “për atë diell”, “për këtë zjarr”, “për atë që vete lodhur”, “për këtë vatër”, “mi bëfsh hi”, etj., nuk komunikojnë me asnjë religjon, qoftë katolik, ortodoks apo musliman.
    Në këtë shkrim do të trajtohen në mënyrë të përmbledhur disa veçori e dukuri të kësaj të folme, kryesisht në fushën e fonetikës e morfologjisë: Në të folmen e Lazaratit zanorja – Y– ruhet e pa prekur pothuajse në të gjithë leksikun aktiv, si: syri, pylli, ylli, qytet, dyer, njyej, (ngjyej), thyej, lyej, mbërthyer, etj. Ndërkohë që në komunitetet fqinje si qyteti i Gjirokastrës, e disa krahina e njësi krahinore të Labërisë, Bregut të Poshtëm e Çamërisë ajo zëvendësohet me –I, si: siri, illi, qitet, dier, ngjiej, thiej, liej, mbërthier, etj. Në përgjithësi zanorja – U, përdoret në huazimet turke si: burek për byrek, dufek për dyfek, gjuveç për gjyveç, musafir për mysafir, surgjun për syrgjyn, etj. Megjithatë kjo nuk përbën dukuri përgjithësuese. Kështu në këtë të folme përdoren format: dyshek e jo dushek, gjyle e jo gjule, qyp e jo qup, bylyk e jo buluk, që përdoren në të folmet e Kurveleshit të Sipërm apo të Bregut të Poshtëm. Por ka edhe fjalë të shqipes (jo turqizma) që preken nga kjo dukuri si rrjedhojë e trysnisë së huaj. Megjithatë në toponimi ajo nuk shfaqet në asnjë rast, gjë që flet për qëndresë gjuhësore, por edhe shpirtërore e vetëdije shoqërore vetënjohëse.
    Në të kryerën e thjeshtë zanorja e patheksuar fundore – ë, bie në të folmen e përditshme si: ham, lam, qam, etj. Në këtë rast zanorja fiton një gjatësi të dukshme si plotësim i rënies së – ë-së. Disa herë në format pësore të foljes vihet re rënia e –h-së si: u prëva për u preha, u prëmë për u prehëm u fshemë për u fshehëm, u ngremë për u ngrehëm, etj.
    Disa folje zgjerojnë tonin e shumësit duke zbërthyer zanoren e temës të së kryerës së thjeshtë në togun zanor – ua si: muarrëm për morëm, dualëm për dolëm, mbuallëm për mbollëm, vualëm për volëm, etj.
    E kundërta ndodh në shumësin e së kryerës së thjeshtë në disa folje, ku togu zanor -ua rneduktohet në-o, si: blojtëm për bluam, lojtëm për luajtëm, krojtëm për kruam shkrojtëm për shkruam, shojtëm për shuam.
    Disa folje si: gjej, vij, fle, mbetem, prehem, e bëjnë vetën e parë njëjës me aorist sigmatik, si: gjeç(ë), arç(ë), fleç(ë), mbeç(ë)? Kjo trajtë gramatikore është e vjetër dhe ndeshet edhe në disa fshatra të tjerë të Toskërisë Jugore, tek arbëreshët e Italisë e në disa të folme veriore.
    Në disa treva të tjera të jugut kjo dukuri shtrihet në shkallë më të gjerë, si: thaç(ë), raç(ë), paç(ë), laç(ë), etj., për thashë, pashë, rashë, lashë, etj.
    Pak folje që në të kryerën e thjeshtë dalin me temë në – t, asimilojnë bashkëtingëlloren – t dhe zanoren – ë , duke dhënë -I , si: brita për bërtita, krica për kërcita, duke qënë kështu më afër formës emërore fillestare, si: britmë, kricmë, (krismë) ose krisje.
    Në të folmen e përditshme forma e paskajores ia lë vendin formës lidhore kur paraprihet nga foljet – vij, nis, shkoj, përgatit, si: vajta të punoja, nisa të them, shkova të lajmëroja, u përgatita, ta prisja, etj.
    Në të folmen e Lazaratit, si në gjithë toskrishten jugor zanoret e theksuara – a, e, para tingujve hundorë – m, n, nj, errësohen në – ë. Këtu përfshihen edhe emërtimet toponimike dhe huazimet turke. Dalin kështu format: qën, dhën, dhëmb, fëmër, gjëndër, gjëmb e ënjte, e prëmte, nën, Osmën, azgën, etj.
    Zanorja – e, errësohet edhe para bashkëtingëlloreve dridhëse: r, rr, dhe para – h, si: shërra, njërëzit, plëhu, prëhem. Kjo dukuri vërehet edhe tek arbëreshët e Italisë dhe në Kurvelesh. Në dallim nga gjithë toskërishtja jugore ku shprehja njëri dje, njëri të martën, në Lazarat kjo shprehje del me zanoren – e, si: njeri dje, njeri të martën.
    Në të folmen e Lazaratit pothuaj nuk shfaqet dukuria e ruajtjes së zanores – ë, si para edhe pas theksit. Kjo dukuri shfaqet në Himarë e fshatrat e tjera si në të Labërisë e madje edhe në fjalët me theks parafundor e tejfundor , si gjarpër, të martënë, udhënë, djalinë, Maja e Çikësë, etj.
    Edhe në Lazarat , ashtu si në Kurvelesh e Bregun e Poshtëm, zanoret e gjata vihen re në rrokjet e hapura fundore, si: be, rrrufe, nome, hobe, vëri, si, dhi, etj. Kjo dukuri shfaqet edhe në foljet e vetës së dytë njëjës në urdhërore. Kjo për shkak të shkrirjes së grupeve të zanoreve – ae, oe, si: ngarko- ngarkoe, qëllo- qëlloe, shiko- shikoe, ha- hae, la- lae, vre- vrae, etj. Në këtë rast zanorja është më e tejzgjatur.
    Interes paraqet dukuria e disa foljeve njërrokëshe të të tre zgjedhimeve në vetën e dytë njëjës. Aty vihet re bjerrja e – j- së, së vetës së parë dhe e -h-së, karakteristike të kësaj forme foljore, duke dalë në togun – ie dhe ae. Zanorja në këtë rast nuk e mbart gjatësinë e vet si në shëmbujt e përmendur më sipër. Përkundrazi ajo shfaqet e prerë. Kështu dalin format fshij (fshie), grij (grie), rrah ( rrie), vras ( vrie), ha (hae), pi (pie)..
    Ashtu si në shumë fshatra të Toskërisë Jugore dhe në të folmen e Lazaratit nuk ruhen togjet e bashkëtingëlloreve -mb, nd, ng, ngj, si: shkun (shkund), mase (mbase), mëne (mendje), na (nga), konjill(kongjill), etj.
    E njëjtë është edhe dukuria e rënies së- n-së, në rastet: daj (ndaj), darje(ndarje), dava (ndava), dau (ndau). Në ndajfoljet – andej, këndej, vihet re asimilimi i grupit të vjetër – nt (më vonë -nd) në -n si : anej, këtej.
    Retacizmi si dukuri e vjetër parasllave ka vepruar në gjithë Toskërinë Jugore, si ranë-rërë, bënë-bërë, gjalpër – gjarpër, etj. Por në të folmen e Lazaratit ende ruhet forma më e hershme: gjjalpër, e paprekur nga rotacizmi. Por si në shumë treva të jugut edhe në të folmen e Lazaratit rotacizmi jo vetëm ka vepruar, por edhe prapavepruar gjuhësisht. Kështu veta e dytë e urdhërores së disa foljeve del në format: biri (bini), ziri(zini), fliri(flini), viri(vini), etj.
    Asimilimi i – n-së vihet re edhe në format e vetës së dytë shumës të urdhërores së disa foljeve del në format e vetës së dytë shumës të urdhërores, si: ngrihi (ngrihuni), brihi (brihuni), krihi (krihuni) .

    Në fushën e morfologjisë përbëjnë interes trajtat e vjetra të së pakryerës në dëftoren shumës. Kështu folja mbaj del në format unë maj, flij, ecij, qaj, veta e parë njëjës dhe: ne majim, flijim, ecim, qajim, lajim, etj.
    Përdorimi i – ç-së, në vend të –sh-së para bashkëtingëlloreve të shurdhëta është tjetër
    dukuri në këtë të folme, si çpoj, çpengoj, çkatërroj, çpejt,etj.
    Ende vihet re përdorimi i –ç-së në fund të përemrave vetorë njëjës në kallzore, si: muan, tyan, atian. Po kështu edhe zëvendësimi I ndajfoljes – ku, pas pjesëzës treguese –ja, përbën rast të veçantë në të folmen e Toskërishtes jugore, si: ja tuk jam, ja tuk më ke, në vend të: ja ku jam, ja tuk më ke.
    Si në shumë fshatra të tjerë të trevës jugore, edhe në Lazarat veta e tretë njëjës e foljes –dua, përdoret e ngurosur në formën e foljes pavetore – duhet si: do menduar, do thënë, do ruajtur, do qëlluar, etj.
    Këto dukuri gjuhësore e të tjera përbëjnë për sot e për të ardhmen një fushë të pasur vëzhgimesh , hulumtimesh, hetimesh, gjuhësore e studimesh. E folmja e Lazaratit me veçoritë e saj përbën një material të pasur për studime të thelluara me karakter historik e përgjithësues.
    Glosari në formën e një fjalorthi që mendoj se do të botohet në numrat e ardhshëm të gazetës do të plotësojë më tepër tablonë e përgjithshme të së folmes së Lazaratit në veçoritë e saj dalluese. Duke paraqitur veçoritë dalluese të kësaj të folmeje natyrshëm do të dalin në pah edhe aferitë e saj më të spikatura me të folmet e trevave të tjera të Toskërisë Jugore. Kjo do të ndihmojë drejtpërdrejt edhe për të ndriçuar çështjet më thelbësore të historisë së komunitetit të Lazaratit.
    Beqir Mamo

    Read more: Disa veçori të së folmes të Lazaratit.

    https://lazerati.blogspot.com/2007/10/gazeta-lazerati-nr-16-shtator-2007-nga.html

  • Bajram in Lazarat: A Tradition Interrupted and a Memory Worth Reviving

    Bajram in Lazarat: A Tradition Interrupted and a Memory Worth Reviving

    Bajram has long been a sacred celebration for the Muslim community, marking the end of Ramadan and the beginning of joy, gratitude, and togetherness. In Lazarat, however, this day carried a deeper cultural meaning—one shaped by rituals of unity and compassion that were nearly erased during the Communist period.

    Ramadan in the Past: The Drum That Connected the Village

    During Ramadan, a designated villager walked through Lazarat beating a drum to announce the pre‑dawn meal and the evening breaking of the fast. This sound was more than a call to eat—it was a shared rhythm that united families and strengthened community bonds.

    The Morning of Bajram: The Circle of Reconciliation

    On Bajram morning, men gathered in the mosque courtyard. The first to arrive sat down. The second greeted him with a handshake and sat beside him. The third greeted both, and so on, forming a complete circle.

    This circle symbolized:

    • reconciliation
    • respect
    • unity
    • brotherhood

    Every handshake was a chance to mend relationships. Every seat taken was a quiet promise of harmony.

    The “Bajram of Sweets

    Known locally as the Bajram of sweets, women prepared traditional desserts—baklava, kadaif, tollumba, oshaf—filling the village with festive aromas. Children dressed in traditional clothing visited grandparents, relatives, and neighbors for three days of joyful gatherings.

    A Tradition of Compassion and Moral Duty

    A defining element of Lazarat’s celebration was visiting families facing hardship:

    • households without children
    • families with orphans
    • homes that had experienced a death that year

    Elderly women often sang mourning laments for the young who had passed away—a deeply rooted Lazarat tradition. Food was delivered to families in need, reinforcing the holiday’s spirit of generosity.

    The Communist Era: A Cultural Break

    Under the Communist regime, these traditions were nearly extinguished. Beyond banning religious practice, the system weakened the social fabric that held the community together. The result was a profound loss of unity, compassion, and shared identity.

    Today: The Celebration Remains, but the Spirit Has Faded

    Although Bajram is still celebrated, many of its deeper values have faded. Visits are fewer, reconciliation is rare, and acts of charity are no longer central. Modern society has grown distant, and traditional Lazarat customs are at risk of being forgotten.

  • Nelo Gjini (1929–1957)

    Nelo-Gjini

    Recognized as a victim of political persecution – Court Decision No. 1091, Gjirokastër, December 13, 1993

    Born in 1929 in Lazarat, Gjirokastër, Nelo Matush Gjini was the son of Matush Gjini, a renowned patriot who fought for Albania’s territorial integrity. Matush participated in the defense of Janina in 1913 with the Lazarat militia, responding to the call of Ismail Qemali’s government to protect southern lands at all costs. He also fought in the Vlora War of 1920, again joining the Lazarat militia. After losing his wife at a young age, Matush raised five children—Salo, Gjylso, Shero, Shaban, Nelo —with deep values of patriotism and dignity.

    Nelo completed primary school in his village and was known for his intelligence, humility, and agility. His love for the homeland was evident during the night of July 18, 1944, when the 8th Partisan Brigade attacked Lazarat. At just 17 years old, Nelo fought bravely alongside fellow villagers. His courage did not go unnoticed, but the Communist regime later targeted him for refusing to join its structures.

    In March 1957, while working as a shepherd in Kakodhiq, Delvinë, Nelo was arrested by police forces. His lifeless body was discovered by a fellow villager. During the traditional mourning in the women’s room, Serian Xheviti (Ahmeti) brought his son Arif and said:

    “Today you will witness the truth about Nelo Gjini’s death. I will undress him, and you will see where the largest wound is.” Arif later testified: “The bullet hole in the chest was much larger than the one in the back.” Serian told him: “You are 20 years old today. One day you must speak about what you saw. Never forget it.”

    After the fall of communism, in 1993, Arif Ahmeti gave his testimony before the court. On December 13, 1993, the Gjirokastër Court officially recognized Nelo Gjini’s death as politically motivated, caused by the forces of the Communist dictatorship.

  • The Fallen Heroes of Lazarat (1900–1920)

    A National Call to Defend Janina and Southern Albania

    On 29 January 1913, the Government of Ismail Qemali recognized the grave threat facing Janina and the southern Albanian territories. In response, it issued an official national directive:

    “Janina must be defended at any cost.”

    On 10 February 1913, a second order followed, calling every Albanian patriot to arms:

    “Albanians must spare neither their property nor their blood, and without losing time, all patriots must take up arms to lead the people in defense of Janina.”

    This was one of the most decisive moments in the early history of the Albanian state. Lazarat answered this call with courage, sacrifice, and unwavering loyalty to the nation.

    Why the Men of Lazarat Fought

    The fighters of Lazarat took up arms to defend:

    • Albania’s newly declared independence (1912)
    • The territorial integrity of Southern Albania, especially Janina
    • Their homes, families, and cultural identity
    • The right to live free from foreign occupation and forced assimilation

    Their sacrifice was a conscious act of patriotism in a moment when the survival of the Albanian nation was at risk.

    Who Organized the Resistance

    The resistance in the region was coordinated by:

    National Leaders

    • Çerçiz Topulli
    • Mihal Grameno

    Their guerrilla bands operated across Gjirokastra and were sheltered in the mountain pastures of Lazarat.

    Local Commanders

    • Fejzo Basha, commander of the Lazarat company
    • Patriot leaders of Labëria, Kurvelesh, and Gjirokastra, who organized the defense lines around Janina

    Community Leadership

    • The village elders and councils of Lazarat, who mobilized fighters, protected families, and ensured the survival of the community during occupation

    This was not a spontaneous uprising — it was an organized, disciplined, and deeply patriotic movement.

    The Fallen Heroes of Lazarat (1900–1920)

    These are the sons of Lazarat who gave their lives in the national struggle:

    Fallen with the Çeta of Çerçiz Topulli (1908)

    • Balil Krishti – killed in Berat, May 1908

    Fallen in the Defense of Janina (1912–1913)

    • Fejzo Basha – commander, killed in Manalas
    • Demo Buci – killed in Manalas
    • Mehmet Gaba – killed in Manalas
    • Dule Idrizi – killed in Manalas
    • Selfo Gjyli – killed on the Janina front
    • Delo Dervishi – killed on the Janina front
    • Mahmut Çallëku – killed on the Janina front
    • Mahmut Malo – died from poisoning during the siege
    • Bastri Erindi – from Erind, serving with the Lazarat unit

    Their names remain part of the living memory of the village, preserved in songs, oral history, and the pride of generations.

    Legacy and Historical Significance

    The sacrifice of these men:

    • Strengthened the defense of Southern Albania
    • Protected Albanian communities from destruction
    • Upheld the sovereignty of the newly formed Albanian state
    • Became a cornerstone of Lazarat’s identity and historical heritage

    They did not fall for glory. They fell so that Albania could stand.

    Lazarat honors them today and always.

  • Lazarati in the National Awakening: The Untold Story of a Village That Fought for Albania (1839–1912)

    A historical feature for readers, researchers, and the Albanian diaspora

    Keywords (SEO): Lazarati history, Albanian National Awakening, Tanzimat uprising, Labëria warriors, Lato Jupi, Xhemali Boci, Bajram Abazi, battles of Palavli and Sopot, Albanian–Greek conflicts, Teqeja e Zallit, Lidhja e Prizrenit, Albanian independence movement.


    A Village That Refused to Bow Down

    During the 19th century, as the Ottoman Empire attempted to centralize power through the Tanzimat reforms, the village of Lazarat emerged as one of the most determined centers of Albanian resistance.
    From the mountains of Sopot to the fields of Palavli, Lazarati stood shoulder‑to‑shoulder with Labëria, Çamëria, and Gjirokastra in the fight for freedom, identity, and the Albanian language.

    This is the story of a village that shaped history — and paid for it with the lives of its sons.


    The 1847 Uprising: Lazarati Enters the Stage of History

    In 1847, when the Ottoman reforms threatened local autonomy and forced long-term military service, southern Albania erupted in revolt.
    Lazarati formed its own fighting unit under Brahim Hyseni, joining Zenel Gjoleka and other leaders in the battles of:

    • Sopoti
    • Palavli
    • Kamenica
    • Goranxi
    • Dholani

    The First Martyr: Lato Jupi (22 years old)

    In the fierce battle of Palavli, Lato Jupi fell while fighting Ottoman forces.
    He is immortalized in folk song as the young man who “died for Albania.”
    His grave remains in Rusan, a silent witness to his sacrifice.


    Defending Shkodra: The Fall of Xhemali Boci

    When Montenegrin forces threatened Shkodra in the early 1850s, the southern Albanian fighters marched north.
    Among them was the Lazarat unit led by Xhemali Boci.

    On their return, they were ambushed.
    Xhemali Boci was killed alongside Zenel Gjoleka and Gjikë Thanasi — a devastating loss for the southern resistance.


    The Legend of Bajram Abazi: The Kaçak Who Defied an Empire

    As Ottoman pressure increased in the 1860s–1880s, many Albanians took to the mountains as kaçakë (freedom fighters).
    The most famous among them was Bajram Abazi, commander of a 50‑man guerrilla unit operating across Gjirokastra, Delvina, and Janina.

    He attacked Ottoman posts, disrupted tax convoys, and became so feared that the Vali of Janina placed a bounty on his head.

    In 1883, betrayed and surrounded in Vovucë near Janina, Bajram Abazi fought to the end and was killed.
    His name lives on in song and memory.


    Battles Against Greek Expansion (1854 & 1878)

    Greek forces, driven by the Megali Idea, launched several incursions into southern Albania.
    Lazarati responded instantly, sending fighters under:

    • Brahim Hyseni
    • Daut Dervishi
    • Bajram Naipi
    • Ali Krishti
    • and many others

    The Battle of Gjashtë and Lëkurës (1878)

    Lazarati’s 27 fighters, led by Daut Dervishi, played a decisive role in breaking the Greek lines.
    They even captured and executed the renegade commander Ziso Stavri, throwing his head into the Lëkurës fortress — an act that terrified the besieged Greek forces.

    Remarkably, no Lazarati fighters were killed in this campaign, thanks to their discipline, night attacks, and coordination with Labëria and Çamëria.


    Lazarati and the Albanian National Movement

    Lazarati was not only a village of warriors — it was a village of patriots and intellectuals.

    Participation in National Congresses

    • Preveza Congress (1879) – represented by Haxhi Hiri
    • Gjirokastra Congress (1880) – represented by Daut Dervishi
    • Financial contribution: 300 Ottoman lira, a significant sum for the time

    Teqeja e Zallit: A Secret School of Albanian Language

    The Bektashi teqe became a center of Albanian literacy.
    Baba Aliu, Baba Zenel Gjoksi, Baba Hajdëri, and Baba Sulejmani protected Albanian books from Ottoman raids, while villagers hid entire collections in Lazarat.

    In 1905, Lazarati organized an armed protest against the arrest of dervishes who taught Albanian — a rare and courageous act of defiance.


    Lazarati’s Fallen Heroes (1839–1912)

    Name Year Location Fought Against
    Lato Jupi 1847 Palavli Ottoman Empire
    Xhemali Boci 1852–53 Shkodër Montenegrin forces
    Bajram Abazi 1883 Janina Ottoman Empire

    These men represent only a fraction of the courage Lazarati gave to Albania.


    Why This Story Matters Today

    Lazarati’s history is not just local history — it is Albania’s national story.
    A story of resistance, unity, literacy, and sacrifice.
    A story that deserves to be preserved, shared, and honored by future generations.

    Publishing this history ensures that the names of Lato Jupi, Xhemali Boci, Bajram Abazi, and the countless unnamed fighters will never fade.

  • Veliko Selimi, Jonuz Boci dhe Omar Çela – 15 Dhjetor 1950- Përkujtimore!

    Martirët e Demokracisë nga Lazarati

    Sot, më 15 dhjetor, kujtojmë me dhimbje dhe krenari tre bijtë e Lazaratit – Veliko Selimi, Jonuz Boci dhe Omar Çela – të cilët së bashku me Memo Rakun nga Golemi u pushkatuan në Qafën e Taroninës nga regjimi komunist.

    Ata u akuzuan padrejtësisht, u torturuan dhe u dënuan pas një gjyqi farsë, por qëndrimi i tyre para vdekjes ishte burrëror dhe i paharrueshëm:

    • Jonuzi tha: “Ne e mbollëm farën, rinia do ta korrë.”

    • Velikua tha: “Rroftë Shqipëria!”

    • Omari tha: “Rroftë liria!”

    Këta burra nuk luftuan kundër vendit të tyre, por kundër diktaturës që e shtypte. Ata dhanë jetën për dinjitetin, lirinë dhe demokracinë.

    Pas dekadash persekutimi mbi familjet e tyre, më 1993 u rivarrosën me nderime në varrezat e fshatit. Në vitin 2017, Presidenti i Republikës i nderoi me titullin “Martirë të Demokracisë”, duke vulosur të vërtetën e tyre historike.

    Sot, 15 dhjetor, ne përulemi me respekt para kujtimit të tyre.

    Lavdi bijve të Lazaratit!

    https://kujto.al/personat/jonuz-boci/

  • Serjan Xhevit Ahmeti – Jeta dhe Qëndresa


    Serjan Xhevit Ahmeti, patriot from Lazarat, Albania – family history archive.

    Lindja dhe rrënjët familjare (1900–1975)

    • 14 dhjetor 1900: Lindi në fshatin Lazërat, Gjirokastër, në një familje të thjeshtë e patriotike.
    • Babai i tij ishte pjesëtar i çetës së Lazëratit, duke luftuar në betejat e Janinës dhe Delvinës për mbrojtjen e trojeve shqiptare.
    • U rrit me frymën e besës dhe dashurisë për vendin. Gjyshja përsëriste: “Për vendin vra e pre, e mos lësho kurrë, por për të huajn mos derdh gjak.”
    • Shkollën fillore e kreu në mejtepin e fshatit, Xhamia. Nga kjo shkollë kishte një medalion që familjes iu konfiskua gjatë regjimit komunist.

    Lufta e Vlorës dhe Fan Noli (1920–1924)

    • Në moshën 19 vjeç, mori pjesë në Luftën e Vlorës (1920), duke u rreshtuar krah burrave të Lazëratit për mbrojtjen e pavarësisë së Shqipërisë.
    • Në vitin 1924, ishte ndër përkrahësit e qeverisë së Fan Nolit, si edhe shumica e lazëratasve. Vlen të theksohet se influenca bolshevike kishte lënë shenjë në bisedat e tij; përmendte me ironi se kur ishin të rinj u thoshin të besonin se “Drapër e Çekan do shpëtonte botën”.

    Jeta gjatë Mbretërisë Zog (1925–1939)

    • Gjatë viteve të Mbretit Zog, Serjani, si shumë bashkëfshatarë, u mor me blegtori për të mbajtur familjen. Vlen të theksohet se kishte një mirëqenie shumë të mirë; gjithashtu punësonte disa barinj.
    • Ishte i njohur për ndershmërinë dhe burrninë e tij, duke ruajtur gjithmonë lidhjet e ngushta me fshatin, por edhe me të gjitha zonat e Gjirokastrës dhe Delvinës. Miqësitë e tij nuk e braktisën kurrë familjen e tij në vitet më të vështira në të ardhmen.
    • Janë të panumërta miqësitë familjare, ku secila ka një histori të veçantë, por më e veçanta është ajo e Familjes Bresa nga fshati Çai-Buzmar i Kukësit. Kjo familje sot ka një djalë me emrin e tij, Serjan Bresa, që jeton në Domje, Tiranë. Miqësia e tyre u krijua në këtë periudhë kohore dhe ruhet edhe sot.

    Lufta e Dytë Botërore (1939–1944)

    • Serjani ishte përkrahës i Ballit Kombëtar si bindje politike, duke refuzuar të bëhej anëtar i Ballit, pasi nuk e donte luftën civile. Kjo gjë pasqyrohet edhe në veprimet e tij gjatë luftës, ku do sjellim disa tregime nga jeta e tij. Vlen të përmendim se Çeta e Lazëratit ishte asnjanëse në këtë periudhë dhe nuk merrte urdhra apo komandohej nga Kryesia e Ballit Kombëtar. Serjan Xheviti ka qenë në disa raste udhëheqës i Çetës, por si i zgjedhur ose i caktuar nga pleqësia.

    Por si e arsyetonte Serjani këtë pozicion gjatë kësaj periudhe:

    1. Partizanët nuk mbanin flamurin kombëtar, por një yll të kuq pa lidhje me atdheun dhe simbolet kombëtare.
    2. Ata shkatërruan piramidën e kufirit shqiptaro–grek, akt që për Serjanin ishte i papranueshëm. “Nga Xhamia piramida dukej sa një burrë me shark.”
    3. Në Libohovë, partizanët kryen masakra ndaj popullsisë civile, duke vrarë pleq, gra, fëmijë, madje edhe familjen e patriotit Avni Rustemi.
    4. Komunistët nuk besonin në Zot, gjë që binte ndesh me besën dhe traditat e Lazëratit.

    “Po ç’janë këta që luftojnë për atdheun pa simbole kombëtare, na prishin kufijtë e atdheut dhe na vrasin familjet e patriotëve?” “Kjo ishte një bindje e të gjithë burrave lazëratas, duke përjashtuar disa të rinj.”

    Disa ngjarje nga veprimtaria e tij gjatë luftës, “kundër vëllavrasjes”

    • Tetor 1943 – Qafa e Pazarit, Gjirokastër

    Në Qafën e Pazarit të Gjirokastrës, Serjani qëlloi me armë kundër komandantit kuisling Idriz Jazo. Kjo ngjarje ka ndodhur në rrugën nga Qafa e Pazarit për në Poliklinikë.

    “Në të djathtë qe një klub ku po këndohej e kishte zhurmë. Shkoi atje, mirëpo kur po afrohej vinte një erë e keqe që edhe brenda në klub kundërmonte. — Ore, ç’është kjo erë? – pyeti. — Gjermanët pushkatuan një komunist dhe e dogjën – iu përgjigj një nga ata. — Po ky që digjet, a është shqiptar? – u tha. — Edhe juve hani, pini dhe këndoni këtu, e ai digjet atje? Nxjerr pistoletën dhe qëllon, duke i nxjerrë të gjithë përjashta.”

    • Ngjarja në Kardhiq – Shpëtimi i djalit të ri

    Partizanët kishin marrë Ali Këlcyrën dhe kërcënonin ta vrisnin. Për këtë arsye Balli Kombëtar ishte mbledhur në Kardhiq. Aty ishte edhe Çeta e Lazëratit, midis tyre edhe Serjani.

    Arsyeja e këtij grumbullimi masiv ishte të ushtronin presion mbi partizanët me qëllim negocimin e lirimit të Ali Këlcyrës, për shmangien e vëllavrasjes.

    Partizanët ishin pozicionuar diku në malet pranë Fushëbardhës dhe Zhulatit.

    Në një moment, Serjani pa që ishin grumbulluar shumë burra në formë rrethi dhe u bë kurioz të dinte ç’po ndodhte.

    — “Ç’po ndodh aty, pse janë mbledhur ata burra?” – pyeti. — “Kane zënë një që qe nisur të vinte partizan, dhe do e pushkatojnë” – i thanë. — “Kush do e pushkatojë?” – pyeti. — “Ismail Golemi ka urdhëruar” – i thanë.

    Menjëherë shkon dhe hyn midis burrave. Kur çau rrethin, pa një djalë të ri të lidhur te një hu.

    Ju afrua dhe e pyeti me tallje: — “Po ti ç’bën këtu?” — “Po pse tallesh, më kanë lidhur dhe duan të më vrasin” – i tha djali. — “S’të vret dot njeri këtu, po mos u tremb” – dhe filloi ta zgjidhte.

    Pasi e zgjidhi, e pyeti çfarë kishte me vete. — “Një dyfek, një pistoletë dhe një torbë me gjërat personale.”

    Pyeti kush i kishte, t’ia jepnin menjëherë mbrapsht. Dyfeku dhe torba iu dhanë menjëherë. Pistoleta nuk iu dha.

    Në këtë kohë del Ismail Golemi dhe e pyet: — “Serjan, ç’bën atje?” — “Ja, do liroj këtë partizanin të vejë ku qe nisur.”

    — “Ç’të të bëj, o i zi, se ke nja 200 burra me vete, pa ta tregoja unë!” – ia ktheu Ismaili. — “Po, po, se zë ti bujq fushës së Kallos dhe ne do t’i lëmë t’i pushkatosh…” – ia ktheu Serjani.

    Thirri një djalë nga fshati Kaso dhe i kërkoi ta shoqëronte partizanin. — “Jo,” – i tha Kasua, – “se unë e shpie këtë atje, po më vrasin ata mua pastaj.”

    Djali ndërhyri: — “Ore, më hiq që këtej, se aty të garantoj unë, se vëllai im është komandant atje.”

    — “Ok,” – tha Kasua, – “do vete. Po mos rri atje, të vish prapë.” — “Pa merak, do vij, po nuk më vranë.”

    Dhe Kasua e shoqëroi te partizanët. Ata i kërkuan të rrinte, por ai refuzoi, megjithëse iu lutën të qëndronte me ta.

    — “Jo,” – u tha, – “po jini burra, mos më qëlloni nga pas, tani që do zbres poshtë.” — “Pa merak,” – i thanë, – “je në besën tonë, nuk të qëllon njeri. Mirupafshim.”

    Dhe u kthye në Kardhiq dhe i tha Serjanit se puna u krye.

    • Shpëtimi i dy të rinjve të PK nga Kalaja e Gjirokastrës

    Rrobaqepësi, një mik i tij, i kërkoi të shpëtonte dy djem të PK që ishin të burgosur në kalanë e Gjirokastrës dhe prisnin të pushkatoheshin.

    — “Meqë ma kërkon ti, dhe për hir të miqësisë që kemi, do e bëj,” – i tha Serjani.

    Vendi i takimit ishte te gjimnazi “A. Zeneli” (sot). Në burgun e kalasë punonte një lazëratas, Riza Skendi. Ai e ndihmoi të organizonte aratisjen. Kur i nxorën nga qelitë, ata filluan t’i hidhnin parulla (menduan se po i çonin në pushkatim). Me kërcënimin e armëve dhe duke i sqaruar se po i nxirrnin nga kalaja, i ndoqën pas te gjimnazi ku i prisnin njerëzit e tyre.

    Ua dorëzoi dhe kjo punë u krye pa derdhur gjak. Nuk dihet kush ishin këta persona.

    • Shpëtimi i partizanëve të kapur në Gjirokastër

    Serjan Xheviti ishte gjithashtu një nga organizatorët për aratisjen e partizanëve të kapur në Gjirokastër dhe të sjellë tek Shkolla e fshatit për t’u pushkatuar nga Balli.

    Kjo ngjarje është pasqyruar në librat për Lazëratin dhe nuk po e ritregojmë.

    • Përballja e dytë me Ismail Golëmin – Goranxi

    Aty Balli kishte mbledhur dhe mbante të arrestuar një grup të rinjsh nga zona e Zagorisë, partizanë; midis tyre kishte edhe minoritarë. Kjo gjë u mor vesh dhe Serjani, me një grup lazëratasish, shkon atje për të parë gjendjen.

    Kur shkuan dhe panë që shumica ishin të rinj 16–20 vjeçarë, Serjani përsëri nuk pyeti njeri, por filloi t’i lironte.

    Lajmërojnë dhe vjen Ismail Golëmi, i cili i thotë: — “Serjan, luftën po e humbasim, t’i vrasim sot se do na vrasin nesër.” — “Kë të vrasim, fëmijët?” – ia ktheu Serjani.

    Një nga këta djem që shpëtoi ishte Sofua nga Sopiku, i cili e ka treguar vetë ngjarjen. Më pas Sofua u bë polic dhe ishte pikërisht ai që do ta arrestonte Serjanin — por këtë e tregojmë më poshtë, te pjesa e arrestimeve.

    • Shpëtimet e tjera gjatë luftës

    Ne, familja, kemi edhe raste të tjera ku ai ka shpëtuar jetën e disa vetave gjatë luftës, por nga sa përmendëm më lart, duket qartë se pozicioni i lazëratasve gjatë luftës ishte asnjanës dhe nuk vrisnin partizanë ose njerëz të pafajshëm.

    Kjo gjendje vazhdoi deri më 18 korrik 1944, kur Lazërati u sulmua pabesisht nga partizanët.

    Serjan Xheviti luftoi te Lëmi i Skëneres, bashkë me burrat e asaj lagjeje.

    Kjo ngjarje solli armiqësinë dhe pikën ndarëse midis Partizanëve (Partisë Komuniste) dhe Serjan Xhevitit.

    • Letra e Bedri Spahiut – Lista e pushkatimeve

    Po në këtë vit, Bedri Spahiu, në mënyrë të fshehtë, me një korrier, i dërgon Serjan Xhevitit një letër me emrat e lazëratasve që, po t’i kapte Partia, do t’i pushkatonte.

    Të gjithë ata që kishin emrin në listë u larguan nga Shqipëria.

    Qëndresa ndaj komunizmit (1945–1967)

    • Burgosja e parë – 1950

    Pas luftës, regjimi komunist e burgosi disa herë.

    • 1950: U dënua me 3 vite burg për “mos hyrje në kooperativë” dhe “agjitacion e propagandë”.
    • U shpall kulak, me konfiskim të pasurisë së luajtshme dhe të paluajtshme.
    • U lirua në vitin 1953.

    • Arrestimi i dytë – 1959

    • 1959: U arrestua sërish me akuza për agjitacion, propagandë dhe përgatitje për arratisje jashtë shtetit.
    • Akuza për bashkëpunim me sigurimin e huaj grek.

    Sofua, që përmendëm më lart, ishte veshur polic dhe ishte ai që erdhi tek shtëpia për ta arrestuar dhe për t’i lexuar akuzën.

    Pasi e dëgjoi akuzën, Serjani i tha:

    — “Po nuk ka një djalë shqiptar që të më arrestojë mua e të më thotë ‘punon për grekun’? Po gjetët një grek dhe më thotë ‘punon për grekun’?!” — “Xha Serian,” – i tha Sofua, – “mua ma caktuan këtë detyrë.” — “Po më tha mirë Ismaili Golëmi: ‘T’ju vrasim se do na vrisni’…”

    Akuza për bashkëpunim me të huajt nuk u vërtetua. U dënua 8 vjet për secilën nga akuzat e tjera; bashkimi i dy akuzave bënte ulje 4 vjet. Kështu që u dënua 12 vjet burg.

    U lirua më 25 korrik 1967, pas plotësimit të afatit.

    • Jeta në burg – Profesorë, partizanë, gjeneralë

    Në burg, Serjani u bë mik me njerëz të njohur.

    Profesor Eqrem Çabej i tha:

    — “Serjan, lutju Zotit që të la pa shkollë, se me këtë kokë që ke ti, shtat pash nën dhé do të të kishin futur.”

    Edhe komunistët partizanë, si Bedri Spahiu, gjeneralët dhe Halim Xhelo, që ishte në qelinë afër, i thoshin:

    — “Serjan, do dalësh nesër, dëgjova. Shoku Sadiku (ishin partizanë bashkë) më ka thënë që në mes të fshatit keni një vend të shenjtë. Po do të të jap 100 lekë, jepja Xhemos t’i blejë qirinj e t’i ndezë për ne.”

    Serjani iu përgjigj:

    — “Mirë mo, do t’i marr, po Xhemua është muhipe e Baba Selimit, kurse ju jeni të Baba Stalinit. Do t’i blej qirinjtë dhe do t’i ndez te busti në Tiranë, se atë donit ju.”

    • Torturat, kërcënimet dhe qëndrimi i pathyeshëm

    Torturat, burgu, kërcënimet — asgjë nuk e trembi që ta mbyllte gojën.

    Serjan Xheviti foli pa u trembur për të vërtetën dhe bindjet e tij, në burg por edhe jashtë.

    Një ngjarje kur doli nga burgu:

    Polici: — “Merr sharkun, Xha Serian, ikën sot, do dalësh.”

    — “Ç’e dua që ta marr? Këtu do vij prapë,” – i tha Serjani.

    Mori thesin me rroba, sharkun dhe doli.

    Një polic e shoqëroi deri te rruga dhe i gjeti makinë për Gjirokastër. Polici e hipi në karroceri dhe porositi shoferin ta zbriste vetëm në Gjirokastër dhe të mos i merrte lekë.

    Në karroceri ishin disa të rinj vlonjatë dhe një gjirokastrit që e njihte shumë mirë.

    Serjani u ul mbi thes dhe hodhi sharkun krahëve.

    Gjirokastriti filloi ta shante, duke u drejtuar nga të rinjtë:

    — “E shikoni këtë? Është nga Lazërati. Këta ishin të gjithë ballista, nuk e duan Partinë, dhe ja sa doli nga burgu…”

    Serjani nuk i foli fare, rrinte i qetë.

    Një nga të rinjtë i tha:

    — “Xhaxha!” — “Hë mo, djalë.” — “Të shau ky!” — “E, e dëgjova,” – i tha Serjani. — “Është e vërtetë? Ka pasur shumë ballista Lazërati?” — “Po, edhe pulat ballista ishin,” – i tha Serjani. — “Po pse nuk u bënë partizanë?” — “Se nuk ishin gomar si ky këtu,” – dhe tregoi me gisht gjirokastritin.

    — “A more Serjan, kot që dole, aty do veç prapë,” – i tha gjirokastriti. — “E di mor, e di. I thashë dhe policit ta lija sharkun, po nuk më la,” – ia ktheu Serjani.

    Fundi i jetës dhe trashëgimia (1967–1975)

    • Pas lirimit, jetoi në Lazërat, ku çdo ditë blinte gazetën, e lexonte dhe u thoshte: — “Doni ta dini të vërtetën? Kthejeni gazetën me kokëposhtë.”

    I ndjeri Sali Rabi tregon se Xha Seriani lexonte gazetën pa syze. Kjo i bëri përshtypje dhe iu afrua ta pyeste: — “Xha Serian, nga sytë je mirë, lexon pa syze?” — “Po mo, shikoj dhe afër edhe larg. Ja, do të ta lexoj se ç’është shkruar atje,” – dhe tregoi me gisht nga berberana ku ishte shkruar parulla e PPSH-së. — “Po,” – i tha Saliu. — “Poshtë! Poshtë! Poshtë!”

    Tavolina e tij me një karrige ishte vendi i tij i preferuar te klubi i fshatit.

    • 24 nëntor 1975: Mbylli sytë në shtëpinë e tij.
    • Ata që e njohën e cilësuan si “Simbol të qëndresës antikomuniste.”

    Historia e Serjan Xhevit Ahmetit është një rrëfim i plotë i një jete të lidhur ngushtë me fatin e kombit: nga Lufta e Vlorës, tek Balli Kombëtar; nga humanizmi në kohë lufte, tek burgjet e komunizmit. Ai mbetet një figurë që mishëroi Besën, Trimërinë, Atdhedashurinë dhe Humanizmin Shqiptar.

    https://kujto.al/personat/serjan-ahmeti/https://kujto.al/personat/serjan-ahmeti/

  • Threads of Identity: The Albanian Heritage Woven Into Dearborn’s History  Shoqata Lazerati Publication

    Dearborn’s history is a mosaic of communities who arrived with hope, resilience, and a desire to build a better life. Among them, the Albanian people—rooted in centuries of tradition and shaped by courage—have quietly contributed to the city’s cultural, economic, and educational landscape for generations.

    Shoqata Lazerati is honored to share this story, tracing the thread of identity from the mountain village of Lazarat to the heart of Dearborn, Michigan..

    Origins: Albanian Footsteps Toward the American Dream

    The Albanian journey to the United States began in the early 1900s, when young men crossed the ocean seeking work, safety, and opportunity. Many served in World War I, fighting under the American flag and embracing the ideals of freedom and self‑determination.

    They carried with them values that shaped their families for generations:

    • A deep respect for family
    • A culture of honor and hospitality
    • A belief in hard work
    • A devotion to education

    Dearborn: A New Home for Albanian Families

    Dearborn’s industrial rise—especially the Ford Rouge Plant—drew Albanian workers throughout the mid‑20th century. The city offered steady employment, affordable neighborhoods, and a place where families could plant roots.

    Albanians became part of Dearborn’s daily life:

    • Working in factories and skilled trades
    • Opening small businesses
    • Participating in community life
    • Raising children who would attend Fordson, Edsel Ford, and Dearborn High
    .Lile’s Sandwich Shop, a familiar landmark in the daily lives of Dearborn families.
    From L-R: Original owner Jim Lile and Mayor Michael A. Guido circa 1986. Guido was a Lile’s regular.
    From L-R: Harry Lile and weatherman Al Roker in 2007. Roker gave Lile’s national recognition on “The Today Show.”
    Mayor Abdullah Hammoud presents Harry Lile, owner of Lile’s Sandwich Shop in Dearborn, with a citation for nearly 60 years of service to the Dearborn community.

    Belonging: Albanians in Dearborn’s Civic Life

    One of the most meaningful symbols of Albanian integration in Dearborn is the city’s Police Chief, who carries Albanian heritage through his maternal family. His leadership reflects a powerful truth:

    Albanians are no longer just residents of Dearborn — they are part of its civic identity.

    Dearborn’s Police Chief, representing Albanian heritage in civic leadership.

    This milestone represents the journey from immigrant to citizen, from worker to leader, from newcomer to trusted public servant.

    Education: The Heart of Albanian Progress

    If work built the foundation, education built the future.

    Albanian families in Dearborn placed extraordinary value on schooling, and Fordson High School became the launching point for a generation of high achievers.

    Today, Dearborn’s Albanian community includes graduates who have reached the highest levels of academic and professional excellence:

    A Thread Connecting Generations

    From the ancestral memory of figures like Elias Maliq of Lazarat, to the immigrant workers who arrived in Dearborn, to the professionals shaping Michigan today, the Albanian story is a continuous thread — a thread of identity — carried across continents and generations.

    It is a story of memory, migration, belonging, achievement, and legacy. And it is a story that deserves to be preserved.

    Honoring Albanian Heritage in Dearborn

    Shoqata Lazerati is committed to documenting and celebrating this history. By sharing these stories, we honor the sacrifices of our ancestors, the achievements of our youth, and the contributions of Albanians to the city we now call home.

    Dearborn’s history is richer because Albanians are part of it. And the future will be brighter because the next generation continues to rise.

    Albanian Cultural Heritage Showcase at the Dearborn Historical Museum

  • Honoring the Life and Sacrifice of Mariol Gaba   Nderim Jetës dhe Sakrificës së Mariol Gabës

    With profound sorrow and heavy hearts, the Lazërati community in Michigan and across the diaspora bids farewell to our beloved son, Mariol Gaba, who tragically lost his life at the age of 19 while serving in the United States Army.

    Mariol was more than a devoted son and loving brother—he was a symbol of courage, sacrifice, and the enduring spirit of our people. Born in Albania and raised with strong values, he carried his heritage proudly into his new home in America. With determination and bravery, he chose the path of service, wearing his uniform with honor and embodying the highest ideals of responsibility and sacrifice.

    His passing is not only a personal loss for his family but also a wound felt deeply by the entire Lazërati community. We mourn together, united in grief, yet strengthened by the memory of his radiant spirit and pure heart. Mariol’s legacy will live on in our collective memory, reminding us of the resilience and pride that define our people.

    We extend our deepest condolences to his family, standing beside them in this time of immeasurable pain. May his soul rest in eternal peace, and may his memory forever inspire us to honor his sacrifice with unity, love, and respect.

    Shoqata Kulturore Atdhetare Lazerati Michigan In solidarity with the Gaba family and the Lazarati community worldwide

    Me pikëllim të thellë dhe zemra të rënda, komuniteti i Lazëratit në Michigan dhe në mbarë diasporën i jep lamtumirën e fundit djalit tonë të dashur, Mariol Gaba, i cili tragjikisht humbi jetën në moshën 19-vjeçare gjatë shërbimit në Ushtrinë e Shteteve të Bashkuara.

    Marioli ishte më shumë se një bir i përkushtuar dhe një vëlla i dashur—ai ishte simbol i guximit, sakrificës dhe shpirtit të qëndrueshëm të popullit tonë. I lindur në Shqipëri dhe i rritur me vlera të forta, ai e mbajti krenar trashëgiminë e tij në atdheun e ri, Amerikën. Me vendosmëri dhe guxim, ai zgjodhi rrugën e shërbimit, duke e veshur uniformën me nder dhe duke mishëruar idealet më të larta të përgjegjësisë dhe sakrificës.

    Humbja e tij nuk është vetëm dhimbje personale për familjen, por edhe një plagë e thellë për gjithë komunitetin e Lazaratit. Ne vajtojmë së bashku, të bashkuar në dhimbje, por të forcuar nga kujtimi i shpirtit të tij të ndritshëm dhe zemrës së pastër. Trashëgimia e Mariolit do të jetojë përgjithmonë në kujtesën tonë kolektive, duke na kujtuar qëndrueshmërinë dhe krenarinë që na përkufizon si popull.

    Ne shprehim ngushëllimet më të thella për familjen e tij, duke qëndruar pranë tyre në këtë kohë dhimbjeje të paimagjinueshme. U prehtë shpirti i tij në paqe të përjetshme, dhe kujtimi i tij na frymëzoftë gjithmonë të nderojmë sakrificën e tij me unitet, dashuri dhe respekt.

    Shoqata Kulturore Atdhetare Lazerati Michigan Në solidaritet me familjen Gabë dhe komunitetin e Lazëratit në mbarë botën

    Sopoti Me Shum Merxhima: (Kushtuar Dëshmorve,Sakrificës dhe Djalërisë Lazëratase )

    Sopoti me shume Mërxhima, Po më shumë ka rritur trima

    (refren)Hapur si një shark çobani Lazërat o këmbë mali, 

    Shqipes i janë bërë krah Në çdo luftë dëshmorë ka.

    Hapur si një shark çobani Lazërat o këmbë mali,    

    Nuk harrohet pika e lotit Se buron kroi Sopotit

    Hapur si një shark çobani Lazërat o këmbë mali,    

    Emrat kënduar në kënge Kënga jon një gurr i rrëndë, 

     Hapur si nje Shark çobani Lazërat o këmbë mali,

    Vitet të shtohen më shume Se luftove për flamur

    Hapur si nje Shark çobani  Lazërat o këmbë mali,

SHQIP-ENGLISH »