Fjalor i Dialektit të Lazëratit (Lazarat)

Fjalë dhe Shprehje Tradicionale nga Lazërati

Ky fjalor përmbledh fjalët dhe shprehjet karakteristike të të folmes së Lazëratit (Lazarat), një pasuri gjuhësore dhe kulturore e zonës. Qëllimi i tij është të ruajë, dokumentojë dhe përcjellë dialektin vendas tek brezat e ardhshëm.

Fjalë/Shprehje Lazëratase	Kuptimi në shqip standard	Kontekst kulturor/letrar	Shembull përdorimi
Aga	Emertim ne shenje repsekti	Therritej per respekt nga nuset e reja,  vjerri ose burrat e moshuar ne  fisin e burrit	Te befte mire  Aga Besnik !
Aliq	Përrua	Shtati i perroit	“ka dal aliqi nga shiu i madh”
Allaten	Papritur	Tregon ndjesinë e të qenit i papregatitur, i habitur (per mire ose per keq)	I erdhi allaten nga lart
Anapejdani	Fatkeqësi	Mallkim	“tu bëftë anapejdani”
Anicirë	Ndjesi e pist, e qelbur	Pershkim i ndjesie të keqe	“më erdhi anicirë”
Atko	Në ate kohe	Tregon nje ndodhi/veprim te ndodhur me pare	Atko iu kujtua
Auz	Gropë uji	Depozite uji	“u mbush auzi”
Avadan	Në ajër	Pershkruan menyren e qendrimit ose te veprimit	Qendronte avadan/ E ngriti avadan
Ba	Habi (Uaaa!)	Nje pasthirrme qe tregon habi ne raste te papritura, si te thuash : Uaaa !	Baaaa ! Vertet thua moj ?
Ballgame me pështymë gjarpërinjsh*	Bar i helmuar. Shume e bardhe qe gjendet ne bar.	Figurë poetike për rrezik të fshehur në natyrë	“Mbi të cilin shikoje veç ballgame me pështymë gjarpërinjsh.”
Barra	Peshe – sasi	Perdoret ne kuptimin e sasise ose te peshes, zakonisht perdorej perte treguar sasine e druve qe siguronin familjet per dimer	Bera 10 barre dru sivjet
Bedel	Zëvendesues	Urim figurativ	“të vafsha bedel more”
Bëllduq	Menyra si bie	Tregon nje menyre si bie  dicka ose dikush	Ra bëllduq ne uje
Birko	Mjaftueshem i/e mire	Tregon pershtypje pozitive  per dike ose dicka	Birko pune/birko vajze
Birozurë	Rremuje/zhurme	Tregon ndjesi se si behet nje situate ose ndodhi	Beri birozure te madhe
Blanja*	Copë mishi e varur	Term lokal për pjesët e mishit në thertore	“Po kundroja blanjat e mishrave, varur në çengela…”
Bobollaqe	Sarma	Gatim	“gatova bobollaqe për drek”
Boça	Boçaja e rrobave (Shami e lidhur nga 4 cepat ne formen e trastes)	Perdorej zakonisht kur merrej paja (rrobat e nuses)	Mbaje boçanë
Bome	Fuçi	fuçi metalike	“mbushe bomen me ujë”
Bran	Zvarre	Menyra e kryerjes se nje veprimi fizik ose dhe ne kuptim te figurshem	E morri bran litarin , e mori puna bran
Brihesh	Zihesh	Tregon veprim ose reagim te njerezve ose kafsheve ne gjendje te acaruar	U brine me njeri tjetrin
Burbuletur	I urritur	Emertim qe tregon nje nejri te urritur sikur ka shume kohe pa ngrene dicka	Sikur s’je burbuletur kurre ne buke!
Bus	I ftohte	Gjendje e nje momenti te caktuar fizik ose shpirteror	I kishte duart bus te ftohta/ia beri shpirtin bus
Çap	Hap	Tregon veprim fizik ose figurativ	Mos hidh asnje çap me tutje/mos bej çap(mos vepro)
Cës	Mos	Tregon nje urdher per te mos prekur ose kryer nje veprim femijet e vegjel	Cës  aty apo cës ate!
Çikënile	Xixelloje	Kandër  qe del ne periudhen e veres dhe ndrit si nje xixë qe ndizet e shuhet naten	Kapim çikenile
Cingris	Ngacmoj	Veprim kundrejt dikujt apo dickaje	Mos e cingris motren
Çit (fjalen)	Shqit/Ndaj/qarteso	Tregon menyren per te vepruar ne nje gjendje/situate jo te qarte	Çite fjalen (muhabetin ose mardhenien) me ta
Citosur	Ngjeshur	Tregon dendësi, qe mund te perdoret per nje gjendje fizike te njeriut ose te nje objekti apo sendi	E citosi dollapin/ e citosi stomakun
Cukulu	Shume	Perdoret per te treguar sasi	U mblodhen cukulu njerezit
Dadaqe	Nëna jote	Prind	” e ka bërë dadaqja”
Damalla	Hapur /zbuluar	Tregon gjendje ose menyre veprimi qe tregon se e le dicka ose dike pa veshje, pa mbulese, pa siguruar, pa mbyllur	E la shtepine damalla(hapur) , e kishte lene femijen damalla (zhveshur ose zbuluar)
Daramara	Marrezira	Tregon kryesisht kur dikush ben veprime te pakontrolluara , pa llogjike ose te kritikushme	Gjithmone me daramara ti
Dingza	Plot	Tregon nje oblekti/ ene te mbushur plot e perplot , qe nuk mban me	U mbush dingza qypi
Dogënis	Ngacmon	Veprim kundrejt dikujt qe perdoret ne  kuptim te figurshem si nje rendese shpirterore ose psikologjike	E dogenisi keq
Dubek	Dybek	Send druri  qe perdoret per te nxjerre gjalpin	Rrahu dubekun
Duf	Inat/merzi	Perdoret ne rastin e nje gjendjeje te caktuar shpirterore, psikologjike apo mendore(acarim, zemerim, rendese psikologjike)	E nxorri dufin tek femijet
Eglexhe	Justifikim	Perdoret per te justifikuar nje veprim ose menyre te sjelluri psh:(u vonova ne trafik)	E ka gjetur englexhe kete punen e trafikut tani
Eksiq	Mangut	Perdoret me kuptim te figurshem per te treguar nje mangesi ne sjellje ose gjykim	Ti je eksiq nga trute
Farkova	Rastisa	Tragon nje rastesi veprimi apo perballje	Sa dola
Fëngëllij	Hedh	Veprin ne nje  rast te ngarkuar emocionalisht	Me beri ta fëngëllij andej
Fërck	Origjine	Tregon vleresim te sjelljeve te dikujt	Skish si ndodhte ndryshe se do shkoje fërcka ne fërckë
Ferrëvënë	Mallkim (derembyllur)	Reagim ne forme mallkimi kundrejt dikujt qe i drejtohesh ne konotacion negativ	Cfare ben moj  ferrëvënë ?!
Flsmni	Me flisni	Urdher ose lutje	Flismni dhe mua! / aman me flisni
Gadrabudra	Gjera pa kuptim	Vleresim jo i mire per nje  menyre te folururi ose te vepruari te dikujt	Jane gadrabudra keto/ flet gadrabudra
Gërmaqeshuar	Mallkim (germadhe e shuar)	Reagim ne forme mallkimi kundrejt dikujt qe i drejtohesh ne konotacion negativ	Cfare thua mor  gërmaqeshuar?!
Germis	Rrezoj	Veprim	U germis ne rruge
Gërnjeps	Acaron	Ndikim negativ / acarues  ne aspektin psikologjik te dikush tjeter	E gërnjepsi vete motren
Gjalmë	Fill – Fije	Fije qe perdoret per te thurrur ose qepur	Mu keput gjalmi /mbaroi gjalmi
Gjefshek	Neglizhent	Thuhet per dike qe i le pergjegjesite  ose punet pas dore	Sa gjefshek qe je !
Gjëgjë	Qull me mill misri	Gatim	“hëngra gjëgjë për saba”
Gjëma*	Fatkeqësi e madhe	Përdoret për ngjarje tragjike që godasin familjen ose fisin	“Kur them gjëma, ju e kuptoni: ajo s’mund të jetë veçse me gjemba.”
Gjëpora	Gjera pa kuptim	Vleresim jo i mire  per nje  menyre te folururi ose te vepruari te dikujt	Gjëpora jane keto qe ben ti mor djale
Gjokuni	Gjëkundi	Vendndodhje	Mos u gjente gjokun
Gomaradhe	Pirg	Perdoret per te treguar nje situate fizikisht ose ne menyre te figurshme	I mblodhi mbeturinat pirg / I ka bere gabimet pirg
Grënjë	Sherr	Menyre negative te vepruari ne nje situate jo te kendshme mes dy ose me shume njerezve	Me ben grënjë kot
Guxhudrumthi	Rremujshem/pa rregull	Tregon menyre te parregullt , pa sistem te vendosjes ose lenies se gjerave	I mblodhi / I la guxhudrumthi
Guxhumën	Gurmaz /fyt	Pjese e trupit qe shpeshhere perdoret edhe me kuptim te figurshem	I mbeti fjala ne guxhumën
Hasha	Mohim	Menyre te vepruari ndaj dikujt ose nje veprimi te meparshem	E beri hasha djalin/ I beri hasha te gjitha ato qwe tha dje
Helaq	Pis	Gjendje e papaster , fizike ose shpirterore	Femija i beri rrobat helaq / Mos u mere me te se ai njeri te ben helaq
Honi	Hinkë	Hinke konike	“përdor honin të mbushësh  shishen”
Ia ka bere kërc	I pacipe	Vleresim negativ per dike qe sillet ne menyre te pacipe	Atij njeriu ia ka bere kërc
Ipi	Mullar	Mullar bari	Po ha delja ne ipi
Isharet	Shenje	Veprim ne menyre te  fshehte (shkelje syri ose mimika)	Ia beri me isharet
Kaço	Baluke	Term qe perdoret per te emertuar baluket e flokut por shpeshhere edhe per flokun ne teresi	Kaçoprere
Kadimi	Origjine	Perdoret si vleresim per dike qe vjen nga familje me rregulla , te respekuar, me vlera	Se ashtu e  e ka kadiminë
Kalamudhe	Zhvleresim	Thuhet kundrejt dikujt qe nuk vepron ose sillet ne menyre te rregullt ose serioze	E cke bere keshtu mor e befsh me kalamudhe ?!
Kalamudhe
Kallafator	Jo sistematik	Vleresim negative per dike qe vepron , punon ne menyrre te crregullt	Eshte kallafator  ai nuk punon sakte .
Kalqino	Kancer	Semundje vdekjeprurese	Vuante nga kalqinua
Kalupi	Pirg	Tregon menyre te parregullt te gjerave  ose perseritje  te veprimeve apo gabimeve	I la rrobat kalupi/I beri fajet kalupi
Kanakare	E mbare	Cilesi e perdorur kryesisht kundrejt femijeve te vegjel per ti komplimentuar ose perkedhelur	Kanakarja e nenes je ti
Kaptoj	Kaloj/Kapercej	Veprim fizik , kapercen nje pengese fizike ose edhe figurativ	Kaptoj gardhin / I kaptoi te gjitha fjalet ne bark
Karkacul	Zhveshur ose i dobet	Perdoret  per te treguar zhveshjen ose dobesine fizike	Mbeti karkacul (zhveshur) ose qenka bere karkacul (I dobet)
Karkallo	Semundje / Kolle	Ne rastet kur dikush nuk ishte mire nga ana shendetosore dhe kishte nje kolle te vazhdueshme, te forte	E ka zene karkallua
Karthje	Drut e dasmës	Ritual Dasme	“do vemi për karthje”
Kastmadh	Ziliqar	Cileson dike qe ka gjithmone nje tendence ose nje lloj zilie negative kundrejt tjetrit	Sa kastmadhe je/ te hengri kasti
Katanisur	Perfunduar / Arritur	Rezultat i nje procesi fizik, shpirteror, psikologjik etj	U katanis 20 kg/ne gjendje te mjerueshme /pa buke per darke etj.
Katmar	ëmbelsir	ëmbelsir me peta	“bëra një katmar”
Katoq	Katua	Katua , ambjenti i shtepise ne  katin perdhes ku dikur mbaheshin bagetite	Futi lopen ne katua
Këllet	Pikon	Ne rast lageshtie kur banesa , catia fut uje nga shirat gjate dimrit	Këllet shtepia tek cepi
Këllire	I piset / I ndyre	Shpreh neveri per nje pisllek ose karakter shume negativ	Sa u la u be prape këllire/ai njeri eshte kellire
Këmar	Shtylle betoni	Perdoret kryesisht per te mbeshteur shtratin e hardhise	Do hedhim (bejme) këmarët e hardhise
Kokalle	Kocke	Kockat e trupit	I kane mbetur vetem kokallet
Kokodashe	Lemsh /grumbull	Tregon nje situate te ngaterruar por perdoret dhe si emertim ushqimi (tul buke perzier me djathe ne forme topi te vogel qe ushqenin femijet)	U be kokodashe kjo pune / hengri kokodashe
Kokoshi një thele	I konsumuar	Rezultat  nje procesi fizik ose figurativ	U katanis djali kokoshi nje thele / e beri pasurine  kokoshi nje thele
Kokove	Veze	Koker veze	Ju ben mema kokove
Kopan	Dru	Shkop i rrobave, perdorej per te lare shtrojat e dimrit, ne pamundesi per ti ferkuar me duar qe ti lanin , i binin me kopan por perdoret dhe me kuptim te figurshem, si ofendim (jo i zgjuar)	Me sill kopanin e rrobave /  Ai smerr vesh eshte kopan
Koroveshe	Qortim	Thuhet ne forme qortimi,  kritike por edhe me nota keqardhjeje qe perdorej kryesisht nga grate	Cke bere keshtu moj korroveshe ?
Korroveshkë	Kritik	Një ngjyrim kritik ose përçmues	“korroveshkë, mos dil vetëm”
Ksetonom (beri)	Namin (beri)	Ne raste te renduara psikogjikisht ose shpirterisht , kur dikush bertet ose ben sherr	Ore beri ksetonomin te them !
Ksodh	Vaki	Ne rast vdekje perdoret per familjen ku ka ndodh vdekja	Vajti ne ksodh nena
Kucur	Trung	Perdoret per pjesen e trungut te pemes se prere , pjesa me e trashe e trungut qe vihet ne oxhak kryesisht, per te mbajtur shume zjarri	Vuri nje kucur qe te mbaje deri ne sabah
Kunupe	Insekt	Mushkonje	E grine kunupet
Kuterinë*	Mallkim, fatkeqësi	Vajtim i nënës për fatin e keq	“Kuterinën mua, ç’më gjeti!”
Lame qame	Ankues	Dikush qe e ka ves te ankohet gjithmone, luan rolin e viktimes ne cdo rast	Gjithmone si lame qame ajo
Lanet (e kam bere)	Përzë	Perdoret ne rast kur do tamohosh, ta largosh dhe nuk e deshiron afer dike me te cilin ke mosmarreveshje ose pakenaqesi	E kam bere lanet ate
Lëbaq	I shpëlarë	Cilesohet dikush qe i kane rene vlerat per shka te veprimeve te tij	Me kete qe beri u be lëbaq fare
Letyrë	Pisllek /mbeturina	Perdoret per mbeturinat e eneve te palara por edhe me kuptim te figurshem	E ka karakterin letyrë/ nukmerrem me letyrat (pislleqet) e tua une
Llagëm	Grope septike ose kanal i mbuluar i ujerave te zeza	Emertim per gropat septike ne fshat  qe perdoret edhe ne kuptim te figurshem	Derdhen ujerat ne llagëm/e paska bere avlline (si) llagëm
Llëck	E pjekur shume	Perdoret kryesisht per frutat kur jane te pjekura shume dhe jane zbutur	Qnkan bere llëcka te gjitha
Llomie	Mbeturina/ inerte	Perdoren kryesisht ne fushen e ndertimit per mbeturinat e grumbulluar gjate kryerjes se punimeve	Ka mbledhur gjithe llomien aty
Lluburdi	Pislleqe / mbeturina	Perdoret ne rastet kur uji ka pislleqe ose kur lan, pastron dicka qe eshte pis	Ia hoqa lluburdirat
Lomaksur	I pangopur	Kur dikush ha ushqimin shpejt e shpejt me uri te madhe	Pse ben si i lomaksur?
Lypsu	Largohu	Kur i kerkon dikujt te largohet , mund te perdoret ne raste inati ose edhe me shaka	Ik , lypsu tutje
Mardha	Kam ftohte	Shprehje qe perdoret ne rastet kur ndiejme ftohte	Mardha shume sot
Marmanjosur	I ngrire / I hutuar	I thuhet dikujt qe tregohet I hutuar dhe vepron ose punon shume ngadale sikur eshte i ngrire	Leviz, mos me rri si i marrmanjosur
Mejdani i ballit*	Qender. Qendra e ballit	Përdoret për vendin ku ndodhej plaga	“Mu aty te mejdani i ballit, rrinte një futur e madhe…”
Mëmzote	Gjyshe	Emertim qe perdorej per gjyshen , ne shenje respekti, si me e madhja, si zonja meme, qe kishte autoritet	Degjoje mëmzoten cte thote
Meshneni!	Mbeçi me shendet !	Pershendetje qe perdoret e ikje , largim dhe deshiron ti urosh mbeci me shendet	Meshneni se une po iki tani !
Mëtëkaptë	Nga pertej	Ne rastet kur deshiron te tregosh nje vendndodhje qe mund te jete nga pertej malit/kodres etj	U zhduk mëtëkaptë kodres
Metem	Mbetem	Folje qe tregon nje gjendje momentale	Meta si i marmanjosur / meta pa fjale
Miligustra	Shume me teper se miliona	Përdoret për të treguar shuma të jashtëzakonshme, më shumë se miliona edhe ne mënyrë figurative	Kane dale miligustra yje
Mollis	Vones	Përdoret për të treguar vones	“mos u mollis”
Mollois	Rrëfej diçka	Bisedim, Tregon	“S’po të mollois dot mirë”
Mos me lëno	Mos me lendo	Ka kuptimin e lendimit te plages fizike por shpesh edhe shpirterore	Mos fol me , mos me lëno!
Mos u bëfsh pëllua	Ne gjendje te mire te sakte	Perdoret ne forme qortimi ose mallkimi, kryesisht tek femijet trazovace kur bejne marrezira	Mos i vafsh memes pëllua
Muk	Mug /erresire	Shprehje qe tregon se ka filluar te erresohet jashte	U muk tani , sben te dalesh jashte
Mumuligë	E shushatur	Ne rastet kur dikush vepron ne menyre te heshtur, te hutuar, te shushatur dhe shtiret sikur nuk di/ nuk kupton azgje	Mos me bej si mumuligë ti !
Murgullua	Mjegullua	Perdoret ne rastet kur do te tregosh qe ka filluar mjegulla te perhapet ose dhe me kuptim te figurshem	U murgullua tani, iu murgulluan syte (nga lotet)
Myllc	Kapak	Kryesisht perdoret per kapaket e kavanozeve ose qypave	Vure myllcin, mos e ler hapur
Mysqyp	I ngathet ne levizje	I thuhet dikujt qe vepron ose leviz ngadale, qe tregohet shume avshte ose edhe pertac	Cme rri si mysqyp, ec shpejt !
Në kucur ta prefsha	Mallkim	Kur qortohet dikush ose i flitet me zemerim (ta prefsha  flokun ), pasi floku pritet ne raste fatkeqesish/vdekjesh te nejrezv shume te dashur	Ta prefsha ne kucur
Nge	Kohe	Ne rastet kur nuk ke kohe te besh dicka ose te merresh (angazhohesh) me dike	Nuk kam nge tani ose ik se sta kam ngene
Njallaj	Mjaftueshem	Ne rastet kur do te tregosh qe u be mjaftueshem pune apo kishte mjaftueshem pjesemarrje etj.	Beri njallaj pune / erdhen njallaj njerez dje
Njepur	Ngjitur	Shprehje qe tregon qe dikush eshte ngjitur diku, lart	Eshte njepur djali ne peme
Njyer	Ngjyer	Tregon nje veprim qe ka te beje me ngjyerjen fizikisht per edhe ne menyre te figurshme qe tregon perfshirje ose jo	Ka njyerdDuart me boje/ seshte njyer (bere pis) gjokuni ai djale
Noqën (Njek)	Përzënë / Përzë	Kur dike e  perzine /zbojne nga nje ambjent ku nuk ehste i deshiruar	E noqën andej
Nusja e koshtrave	E dobet /ne gjendje te mjerueshme	Perdoret per te treguar gjendjen e dobet/ te piset fizike ose shpirterore qe ndodhet dikush	Ishte katandisur sin ese e koshtrave (bahcese)
Ormis	Pregatit	Ne rastet kur dikujt nga familjaret  i ben gati nderresat/ ushqimin per shkolle/pune ose per veten tende	Ormisa (bera gati) djalin per shkolle
Oroli e bolori	Rremuje / debat i ashper	Shprehje qe perdoret ne rastet kur gjerat nuk kane shkuar sic duhet dhe ka pasur debate te zhurmshme midis dy paleve dhe behen objket diskutimi	U bene oroli e bolori
Osh	Zvarre	Kur e terheq dike ose dicka zvarre , edhe ne kuptim te figurshem	E mori litarin osh/ e more osh kete pune
Oҫkademthi	Pupthi	Tregon menyren e hedhjes , ne rast zbavitje	Hidhej oҫkademthi
Panaj	Prandaj	Lidhez – Prandaj / per kete arsye	U merzite ti , panaj nuk me fole me
Panyer	Pandehur /Menduar	Kisha menduar / Kisha kujtuar	Po une kisha panyer se u mbyll shkolla
Pëlluar	i shëndetshëm, i gjallë	mallkim	“mos dalç pëllua”
Pëqi	Prehër	Kryesisht perdorej kur gjyshet fshihnin brenda jelekut ndonje karamele ose dhurate te vogel dhe I ruanin per kalamajte e shtepise	I fshehu mëma  ne pëqi
Permenda*	Përmendje	Metaforë për hapjen e tregimit, si parmendë që lëron fjalën	“Këto ‘permenda’ në çdo shkrim bëhen parmenda…”
Përmenjanë	Në një anë	Ndajfolje qe tregon menyren se si ri ose kthehet  – U kthye  në një anë	Ktheje përmenjanë femijen
Pikërime	Shume e vockel	Percakton nje sasi shume te vogel, gati e padukshme	Nje pikërime e vogel ishte
Pipe	Mbylle (pusho)	Perdoret ne rastet kur do te urdherosh dike me inat qe  te pushoje	Mos fol me, pipe !
Pisus	Enë, mbajtëse	Mbajtësja e sheqerit dhe kafesë	“më sill pisusin të bë kafen’
Pllakos	Ngjit	Perdoret ne raste kur shprehesh me mllef/inat kundrejt dikujt ne menyre te figurshme ose per te perforcuar nje veprim	Rri urte se te pllakosa ne mur !
Pollare	Teper e madhe	Perdoret kur do te tregosh dicka ose nje ndikim teper te madhe , mbi normalen	Kishte nje dore shpulle/dore  aq të madhe sa një pollare
Poture	Pantallona	Emertohen kryesisht pantallonat e burrave , por edhe te grave ,  te çdo lloj materiali	I sa i veshi poturet i beri pis
Prakshuar	Prag (i shtepise) i shuar	Reagim ne forme mallkimi kundrejt dikujt qe i drejtohesh ne konotacion negativ ose vetes ne rast dhimbjeje apo fatkeqesie	Cbere keshtu moj prakshuar?! / Prakshuara une cme gjeti !
Pres në kucur	Ndaloj ne menyre kategorike	Ne rastet kur ndalon dike ne menyre urdheruese te flase ose te veproje me tej	Ia preu baba ne kucur
Proftas	Arrij ( e huazuar)	Ne rastet kur pershkruan nje veprim ne kohe	Nuk proftasa ta beja
Qeder	Siklet	Pershkrim i nje gjendje emocionale ose psikologjike te dikujt qe ndihet ne pozicion te sikletshem	U vu ne qeder i shkreti
Qelepir	Servil /Lepires	Pershkrim  i njeriut qe i merr gjerat duke u servilosur , duke u lepire tek te tjeret	Na cmenden keta qelepir
Qetheros	Izoloj/Bllokoj	Kur ndalon dike te kaloje ose veproje fizikisht	E qetherosi tek cepi
Qollopit	Gatim me shtesa lakre	Gatim	“bera qollopit të misërt”
Qoteps	Hutoj	Ne rastet kur dikush hutohet/ e humbet fillin	Ri i qete, mos u qoteps
Rodhan	Bobina/Rrotulla qe mbledh fijen e perit	Rrotulla ne forme cilindrike ne te cilen eshte mbledhur fija perit qe perdooret per te qepur, por perdoret dhe ne kuptim te figurshem (rast mallkimi)	Me blej nje rodhan / I dalçin zorret rodhan !
Rodinën	Surratin	Perdoret kryesisht ne raste acarimi kundrejt dikujt	Te fshifsha rodinën nga faqja e dheut
Rrecka	Lecka	Cope robe e vjeter qe nuk  nevojitet me , perdoret dhe per te pershkruar menyren se si vishet nje njeri ne gjendje jo te mire ekonomike	Me jep nje rrecke te fshij kete njollen/ Ishte veshur me rrecka
Rronokop	I ngathet	Pershkruan nje person qe leviz / vepron me veshtiresi si te ishte shume i rende fizikisht dhe me veshtiresi i hedh hapat	Ec me shpejt,  jo si rronokop
Rrufka*	Veza e pa zier kur pihet	Krahasim gjuhësor me rrufenë, si vezë me dy të verdha	“Rrufetë janë vezë me dy të verdha që duhen pirë rrufka në mëngjes.”
Rukulle	Shume gjera	Perdoret ne rastet kur do te tregosh nje sasi shume te madhe, shume me teper se normalja	I pruri baba gjithe rrukulletë e botes
Rukullimë	Rrokullimë	Vend shumë i pjerrët, perdoret edhe ne menyre te figurshme	Mos qendro ne rrukullimë / E mori rrukullima kete pune
Rymtosur	Nxirre	Pershkruan nje gjendje fizike jo te shendetshme ose jo te mire emocionalisht	Ate dite qe u semur u rrymtos i teri/ Nga nervat iu rrymtos surrati
Sakërxhem	Gjendje të fikëti	Perdoret per te pershkruar nje gjendje te veshtire shendetesore te dikujt kur eshte shume i renduar/ ne gjendje te fikëti	I ra sakërxhem
Shallafang	Shpullë e fort	Ndëshkim qortues	“ja dhash një shallafang “
Shallanur	Copa – copa	Pershkruan me nota hiperbolizimi nje send ose dicka te copetuar keq/perdoret dhe ne raste nervozizmi, ne forme kercenuese , kundrejt dikujt	U rezua u be shallanur / mos me rendo se do te bej shallanur po erdha aty !
Shapllama	I hutuar	Eshte nje term qe perdoret zakonisht per te nenvleresuar dike qe eshte si i hutuar, flet gjera pa vlere	Ai eshte shapllama fare
Shënjerak	Mistrec	Perdoret kryesisht ne rastet kur cileson dike si njeri trazovac, qe ben marrezira	Nuk le dy gure bashke ai mistrec
Shënjshuar	Te humbte shenja	Perdoret ne forme mallkimi, qortimi ne raste te ngarkuara emocionalisht ose psikologjikisht kundrejt dikujt ose edhe vetes tende	Po pse keshtu moj shënjshuar
Sholo – golo	Cope cope	Perdoret per te cilesuar nje njeri qe  sillet pa etike , eshte jo i rregullt, dhe ne shume raste edhe i piset	E çme merresh me ate sholo- golo
Shqoftollak	Hutaq	Eshte nje term qe shpesh perdoret me inat, qortim, ose perqeshje	Cme rri si shqoftollak, puno !
Shullë*	Vend i sheshtë në mal perball lindjes se diellit	Përdoret për vendin ku finin me bagëtitë	“Në një shullë që rrihej nga dielli…”
Shushkë	E ngathet	Zakonisht perdoret per dike qe eshte shume e ngathet, nuk merr vesh ose vepron  gjithmone si e hutuar	Ajo cti thuash asaj , ajo ben si shushke
Sifet	Tip/ Lloj	Perdoret ne rastet kur deshiron qe dikush te mos  te te përfshije ne sjelljet ose veprimet e tij te papelqyera, ose te mos shkaktoje acarim tek ti per tia kthyer me te njejten monedhe	Boll me keto pislleqe  more,  mos me fut ne sifetin tend
Skupe	Fshese	Mjet per te pastruar , psh shtepine , oborrin etj	Ma sill skupen
Skurr	Ndryshk	Metal I ndryshkur	“thik e skurrjasur”
Sokëllimë	Klithme /Ulerime	Quhet ngritja e zerit ne maksimum , ne raste situatash te acaruara , ose thirrjesh	Avash se vure sokellimen !
Sorua	Pirg	Perdoren kur  pershkruan nje grumbull gjerash te mbledhura pa rregull, mbi njera tjetren, por edhe ne kuptim te figurshem	I mblodhi veglat sorua/I ke bere gabimet sorua
Spreth*	Çarje, zgavër në shkëmb	Vend ku bëjnë fole skifterët	“Në sprethin e tij, bënin fole skifterët.”
Stup	Ngjeshur	Perdoret ne rastet kur perzien buken me qumesht/dhalle/kos ose nje ushqim tjeter per tu ushqyer dhe nuk i hedh leng mjaftueshem  bukes	Ma ke bere stup persheshin
Sua	Fis	Perdoret per te treguar qe i perket nje fisi te caktuar por e dhe nje lloji te caktuar njerezish apo karakteresh	Jeni sua i zgjuar ju/ Nuk i perkas soit tend une
Sumulla	Sumbull / Kopsë	Perdoreshin ne funksionin e kopsave per te mberthyer jeleket
Ta bëfsha kërç	Ta prefsha	Kërç eshte pershkrim i tingullit qe ben gershera , term qe perdoret si mallkim, qortim apo kritike ne nje rast acarimi, psh te prefsha flokun	Na turperove moj ta befsha kerç
Ta bëftë diell	Urim	Perdoret kryesisht kur dikush niset per rruge ose per pune dhe nena ose nje familjar e uron qe ta kete diten diell/ te mbare	Ta bëftë diell xhan i mëmës !
Ta bëfte shtizë	Mallkim	Kryesisht perdoret ne forme mallkimi, ne raste konfliktesh/debatesh me dike, si ti thuash te te godase dicka e keqe	Pse me bie ne qafe moj ta befte shtize !
Tallanis	Tund	Ne rastet kur leviz dike nga vendi/e tund , ose dhe me kuptim te figurshem kur dikush eshte i hutuar dhe i terheq vemendjen per ta permendur	Tallanise te shtyhet me tutje/ Tallanise se po e ze gjumi
Tarbjet	Ves	Term qe perdoret per nje veprim ose ves qe dikush e ben shpesh	Ske ci ben, e ka tarbjet kete ai.
Të prefsha kaçon	Mallkim	Term qe perdoret si mallkim, qortim apo kritike ne nje rast acarimi, psh te prefsha baluken	Te prefsha kaçon, se me hngre shpirtin!
Tërkuzë e kuqe*	Litar: Fije te mpleksura me ngjyra.	Simbol për vetëtimën si urë mes tokës dhe Zotit	“Zoti iu var vetë, poshtë, nga një tërkuzë e tillë, të kuqe.”
Tevdil	Imagjinar	Zakonisht perdoret kur dikush sheh ne enderr dike qe i duket sikur e ka pare ne te vertet	Mu be tevdil ne gjume gjyshja e shkrete
Thërkël	Therrime	Percakon kryesisht thermijat /therrimet e bukes ose nje cope shume te vogel te dickaje tjeter, por perdoret dhe me kuptim te figurshem	Mblidhi therrimet mbi tavoline /Nuk i dhe asnje therrime vemendje.
Tojfo	E njetrajtshme	Emertim qe tregon menyren se si eshte bere/krijuar  ose duket dicka (nje forme , nje madhesi ose nje ngjyre)	Fustani dukej tojfo i gjithe
Tozi	Pluhur	Quhet pluhuri, sidomos ne rastet kur ka shume	Fshije ose shkunde tozin e rrobave
Tromaks	Tremb	Ne raste te paparashikuara kur befas e tremb shume dike , gati e tmerron	E tromaksi te shkreten
U fic	U ngrit/U ndertua	Perdoret ne rastet kur nderton nje objekt ose ben nje pune	U fic brenda muajit shtepia
Ulula	Shilares/Kolovajze	Nje mjet lekundes per bere nga nje derrase i lidhur ne te dy anet me litar dhe varej ne nje peme, qe perdorej si argetim per femijet	U hodhen ulula sa u lodhen
Varomë	Të fikët	Perdoret ne situate rendese fizike/shendetesore te dikujt qe ndodhet ne gjendje të fikëti, por perdoret dhe me kuptim te figurshem	I ra varomë te shkretes/Mos te bie varomë nga inati
Vervele	Trazovaç	Term qe perdoret kryesisht per femijet qe jane shume trazovaçe, shume te levizshem	Vervele qenka  ai djale
Vërvit	Flak/hedh	Kur hedh dicka tutje me inat ose force	Mos me bej ta vërvit ne oborr
Voth	Vath	Nje nder stolite e grave/vajzave qe e vendosin ne vesh , por perdoret dhe me kuptim te figurshem kur dicka negative ka lene shenje qe nuk e harron dot	Prit te ve vothët /Ta kam voth ne vesh ate qe me bere
Xathur	Zbathur	Shprehje qe tregon kur dikush ecen ose rri pa corape/ kepuce  etj	Gjithe diten ecen xathur ky femije
Xharape	Ҫorape	Veshje e thurrur per ta veshur ne kembe	T’i bera xharapet
Xhepua	Beli	Pjese fizike e trupit te njeriut qe percakton pjesen anesore te belit	Me dhemb xhepoi se kam gjithe diten qe punoj
Xherdall	I prapë	Emërtim për njeri të prapë	“ai është xherdall”
Xhesh	Zhvesh	Veprim qe tregon heqjen e nje ose disa rrobave/veshjeve  nga trupi	Xhishe pallton se eshte lagur
Xhixho	Emertim ne shenje respekti	Nga nuset e reja therritej kunata ose grate e fisit te burrit kur ishin me te medha ne moshe se nusja	Xhixho Hanko si je sot ?
Xhixho – xhiko	Loje	Emertohej loja e sajuar  mes vajzash qe benin sikur njera ishte nusja, halla vjerra apo kunata dhe luanin/ silleshin sikur ishin ne lidhje familjare midis tyre dhe vepronin si ne perditshmeri	Do vish te luajme xhixho- xhiko ?
Xhumk	Gunge	Nje emertim qe perdoret per te treguar nje gunge ne trup por edhe ne menyre  te figurshme  ne kuptimin e grushtit	I ka dale nje xhumke ne kurriz / I dha nje xhumke ne koke
Xhuxhulle	Flake	Tregon nje veprim ne nje situate te acaruar nervash qe perdoret me inat/mllef  kryesisht ne menyre te figurshme	I vura xhuxhullen , nuk merrem më me të
Xitu	Nxito	Term qe perdoret per te nxitur dike te eci ose te veproje me shpejt	Xitu se na iku dita !
Xivogavo	Rrëmujshëm	Term qe perdoret ne rastet kur dikush punon , vepron pa rregull, pa sistem, dhe ben gjera te parendesishme ose te pavlera	E ç’i ke keto xivogavo qe ke bere ?
Yrja – yrja	Fjale perçmuese	Perdoret per dike qe eshte i papergjegjshem , jokorrekt ose  i rremujshem	Nuk punoj më me të, ai eshte yrja – yrja
Zali	Të fikët	Perdoret per te treguar nje  gjendje te dobet , te renduar shendetesore , gjendje te fiketi	Ishte pa ngrene gjithe diten ndaj i ra zali
Zigj	Peshore /Kandar	Mjet prej metali qe perdorej per te peshuar me nje gur peshe dhe me nje mbajtese te varur me tre zinxhire ku viheshin gjerat qe duheshin peshuar, por perdoret dhe ne menyre te figurshme	I peshova te gjitha ne zigj/ Si punoka mire zigji (truri) asaj
Zokopurë	Fyerje	Perdoret ne rastet qe cileson dike qe eshte shume negative, ne raste te acaruara debatesh ose me urrejtje kundrejt dikujt per ta ofenduar	Moj po qenke fare zokopurë ti !
Zullap	Mistrec	Zakonisht perdorej kundrejt femijeve mistreca qe benin gabime/marrezira	Ik mor zullap , mos me fut ne sifetin tend !
Ҫelo	Emertim ne shenje respekti	Nga nuset e reja therritej kunati ose kusherinjte e burrit kur ishin me te vogjel se nusja ne moshe	Ҫelo (emri yt)

*Fljalë të përzgjedhuran nga romani “Egrushia” Autor Balil Gjini.

Fjalë e tjera janë përzgjedhje nga postimet në faqen e FB.

Kontribuesët kryesor Dovlet Gjolleshi, Rudina Gaba, ju falënderojmë!

Na shkruani fjalë të reja, për ta pasuruar këtë faqe.Contact