Egrushja

Romani Egrushja i Balil Gjinit është një nga veprat më të veçanta të prozës bashkëkohore shqiptare, një tekst ku gjuha merr frymë si një organizëm i gjallë — e egër, e lirë, e papërmbajtur. Siç vëren Agron Tufa, romani ndërton një botë ku mitikja, groteskja dhe realja përzihen në një “kaosmos” të pandashëm, ndërsa fjala shpërthen me energji avangardiste dhe lojë të pandërprerë. Në këtë univers, Egrushja shfaqet si figurë arketipore që çrregullon rendin e qytetit, një prani që sjell me vete fluturat e zeza, erotikën, vdekjen dhe një gjuhë që nuk i jep llogari askujt. Pikërisht kjo gjuhë — e mbushur me fjalë të rralla, me shprehje të Labërisë dhe me shpërthime të papritura semantike — e bën romanin një burim të çmuar për dokumentimin e leksikut lokal të Lazaratit, të cilin kjo faqe synon ta ruajë dhe ta bëjë të qasshëm për brezat që vijnë. Lexo me shume….

Mbi fluturat, kufomat dhe lexuesin e paduruar…

Nga Agron Tufa më 07/04/2026

revistaletrare.com

Fjalë/Shprehje	Kuptimi	Shembull përdorimi

aftapollë	qenie mitike, fantazmë	“lugetër, vurkollakë dhe aftapollë”
aherasëz / hapasëz	hapur, pa drojë	“– A po na dëgjon, vallë, i sëmuri? – pyeti hapasëz Kajami.”
ahesh / ohesh	pasthirrma të zgjatura tipike të zonës, me theks lokal	“me ca rrokje të mbytura ah!-esh, e oh!-esh…”
ahuri	stallë bagëtish	“Afrati i kërrente bagëtitë nga ahuri…”
allasoj	i çuditshëm, i pazakontë	“pjella allasoj”
allasoj / allasojshme	e çuditshme, e pazakontë	“në mënyrë të allasojshme”
allasojshëm	i çuditshëm, i pazakontë	“kallinj gruri të bardhë, të allasojshëm…”
allasojta	të çuditshme, të lloj-llojshme	“tufa me flutura të allasojta…”
amanete	formë dialektore e “amanet-e”, përdorur si thirrje a porosi e fundit	“Më thotë vazhdimisht një fjalë: Amanete!”
angullimë	ulërimë e mbytur e kafshëve	“qentë… lëshuar ca angullima të mbytura”
ara me grurë (demete)	tufë gruri e korrur	“disa demete të sapokorrura”
argalisesh	argëtohesh, zbavitesh	“…kishin të drejtë të qeshnin, të argaliseshin.”
azat	i egër, endacak	“duke menduar se ishte ndonjë qen azat.”
babërdhoqe	gurë të vegjël të rrumbullakët që mbahen në xhep për t’i rënë njëri‑tjetrit	“rrëmbeu dy babërdhoqet që mbante në xhep…”
baboçi	plak, burrë i moshuar (përdorim lokal)	“më të zeza se floqet e sharkut të baboçit…”
baderra	njerëz të trashë, të rëndomtë	“moisi golemër, ballabanë baderra”
bakër (sy bakër)	sy të lodhur, të tharë	“u qenë bërë sytë bakër”
ballabanë	të mëdhenj, të rëndë (për njerëz)	“moisi golemër, ballabanë baderra”
ballgame	shenja, njolla të çuditshme (përdorim lokal)	“mbi të cilin shikoje veç ballgame me pështymë gjarpërinjsh.”
balonë (e zezë)	metaforë dialektore për psherëtimë të rëndë, të ngarkuar	“Ajo lëshoi veç një psherëtimë, balonë e zezë…”
batanije (forma dialektore: batanije, jo batanije)	mbulesë e trashë	“për-pët nëpër batanijen e krevatit”
beditur	u mblodhën, u dyndën	“Një tufë grash ia kishin beditur te zyra…”
bëftë / bënte (forma dialektore ia bunte)	i ndodh dikujt diçka	“kur në Lënxatë ia bunte ndonjë gjëmë”
behot	e mpirë, e hutuar	“Po e shihja si behot”
behot	si budalla, kot, pa kuptim	“…ky shkelte syrin si behot.”
bëlldum	onomatope dialektore për rënie në ujë	“hidhemi bëlldum drejt e mbi ujërat…”
bëltucej	turbullohej, zhubrosej	“…hapësirë që ndrysej e bëltucej…”
bën si parimorë	përdorim lokal me ngjyrim ironik për njerëz që shtiren të drejtë	“Ata bëjnë si parimorë…”
ber (te “çdo ber varet…”)	formë dialektore per bageti si dele, dhi.	“çdo ber varet nga këmbët e veta”
bërbëlisin	flasin kot, llomotisin	“intelektualë… që bërbëlisin”
bërbëliste	fliste pa pushim	“e shoqja bërbëliste pa pushim”
bërbëlit	llomotit, flet kot	“Mjaft bërbëlitët!”
bërr (te “rrufeja e bukurisë”)	formë dialektore e theksuar (por jo fjalë më vete)	—
bëzhdile	copë e shpërbërë, e bërë thërrime	“ishte bërë bëzhdile e thërrmokla…”
bigacë	grep i vogël metalik në majë të shkopit	“kap gjarpërinj me bigaçen e këtij shkopi…”
bigaçe	degë të trasha	“mes bigaçeve të një dege fiku”
blana	pika të bardha në petalet e luleve	“…manushaqet e kaltra, stërpikur në petale me ca blana të bardha…”
blanja	copa mishi të varura	“si këto blanja mishi”
bllaca	copa të bardha, njolla	“dukeshin si bllaca dëbore…”
bllaq / blluq	puthje e fortë, me zë; përdoret në Lazarat për puthje të shpejta në faqe	“e puthi në të dyja faqet bllaq e blluq”
bobo	thirrje e frikës/habitjes, formë tipike e zonës	“Bobo! I ziu unë…”
bogda	bërë copë, thërrime; përdoret në Lazarat	“…të të bënin bogda e thërrime.”
bokërima	shpate të thyera shkëmbore	“dhentë e dhitë nga bokërimat e Shkëmbit…”
bostate	bostanë, pjepra	“…më shpejt se preshtë në lehet dhe bostatet e arave.”
brroj / hoj‑brroj	thirrje magjike, pjesë e lutjeve popullore	“hoj‑brroj, hoj‑brroj! / gjak zhapinjsh…”
brumë (i vitheve)	përdorim metaforik dialektor për masë mishi të butë	“…iu rrasa mbi brumin e vitheve të saj…”
bubuzhelë	insekt i vogël; figurativisht nerva	“vetë bubuzhelët e nervave të tyre”
buzëqeshje gjysmironike	buzëqeshje me ironi të lehtë (formë dialektore)	“sajoi një buzëqeshje gjysmironike”
byk	kashtë e thatë; përdoret figurativisht për trup të lodhur	“…u rrotullova në ijë si një thes me byk.”
bylmezë	kokëtrashë, që s’kupton	“byla, o bylmezë”
cacarosur	i acaruar, i nervozuar	“i ishte cacarosur Qesimi”
çair / çaireve	shteg, vend i hapur; përdorim tipik i zonës	“…veshur mbase edhe me të zeza, çaireve e rrëzomave…”
cakulidhë	e mbledhur fort rreth diçkaje	“bletët të mbledhura cakulidhë rreth sprethit…”
çalltisnin	endeshin, qarkullonin	“më të rrallë ato çalltisnin te shkëmbinjtë…”
çalltisur	e hutuar, e çakorduar; përdoret për insekte, njerëz	“fluturat që porsa kishin çalltisur”
çamarroke	e çorganizuar, lozonjare, pa rregull	“Fluturat janë çamarroke, spontane…”
çapëlyer	i shqyer, i hapur	“e shihja të shqyer e të çapëlyer…”
çarku i vetullave	shprehje dialektore për ngritjen e vetullave	“ngritjes së çarkut të vetullave”
cëken	injeksion (fjalë tipike e Lazaratit)	“të të bëjë cëken”
çengela	grep metalik	“kafshët e varura nëpër çengela”
çerçem	pemë e egër, lloj lisi	“çerçemin e Dalanajve”
cergë	mbulesë e hollë, këmishë e lehtë	“…ia grisa atë cergë të hollë që quhej këmishë.”
çërr	onomatope dialektore për zhurmë të fortë të lëngut që bie me presion	“Çërr! Ishte një shurrë e verdhë…”
çfruktha	insekte të vogla, të padobishme	“si një lukuni me çfruktha…”
çik / ciq (forma dialektore)	pak, grimë	“jo ciq, po kaciq”
çikë-çikë	copa-copa, pak e nga pak	“copë-copë e çikë-çikë”
çikëz	pak fare, grimcë	“t’i duket një çikëz”
çiknile	pickime të vogla në sy, djegie	“të kërrejnë çiknile prej tyre”
cingëris	ngacmon me fjalë	“e kishte cingërisur me fjalë”
citacit	plotësisht, krejtësisht; përdoret për ndjesi të forta	“isha i mbushur citacit me mëshirë”
çitma	shpejt, menjëherë	“Aman, t’u bëfsha unë! Çitma davanë!”
çitrafilohej	shpërhapej, çahej	“lulja e shkretë çatrafilohej fare”
çkëthur	të çliruar, të shpenguar	“krejtësisht të çkëthur…”
çomë	më ço (formë dialektore)	“çomë njëherë te çezma jote”
cpërfëndëte	çorodiste, hutonte	“rasati mashkullor cpërfëndëte pulat”
çukërrlohej	pikonte me zhurmë të lehtë	“uji… çukërrlohej mbi një pllakë guri…”
cuknisëse	që të djeg pak, që të pickon; përdoret për aromë, shije, ndjesi	“aroma cuknisëse”
çullosur	ngritur veshët, bërë gati	“çullosën veshët”
curril	rrjedhë e hollë, vijë gjaku	“Një curril gjaku i doli…”
dac	moj, vajzë (thirrje qortuese)	“Naaa, dac!”
dafllak	vagina	“me lëngun e dafllakut të asaj zuskës”
dallëndyshe naive	përdorim lokal figurativ	“një dallëndyshe naive ishte futur…”
damalla	hapur, zbuluar krejt	“ai do ta nxjerrë damalla”
damalla	krejt e thjeshtë, pa rëndësi	“…gjithçka dukej ruc, fare damalla.”
damlla	goditje e rëndë, fatkeqësi	“…‘të rëntë një damlla në shesh të kokës!’”
davane	punë, hall, çështje	“Çitma davanë!”
defosun	mallkim lokal: “u shoftë”, “u zhdukshin”	“Defosun qofshin të gjitha…”
dëngla	lëvizje të kota, lojëra, cicërima të tepërta	“zog jeshil gjithë cicërima e dëngla lirike”
dërci-vërci	fjalë pa vlerë, llafe boshe	“Dërci, vërci!”
dërdëllisnin	flisnin shumë, llomotisnin	“…të gjithë derdëllisnin, flisnin me zë të lartë…”
dërdëllitje	llomotitje	“Mjaft dërdëllite!”
derëzeza	e mjera unë	“derëzeza unë, pragshuara!”
dergjesh	shtrihem, rri i shtrirë	“në darkë dergjeshin në të njëjtin shtrat”
dordolec	gogol, njeri i veshur keq	“…ishte i veshur me lecka si dordolec arash.”
driza	ferrë e egër (përdorim lokal figurativ)	“lopët murgjina më dukeshin si driza…”
edepësezër	të pacipë, të pamoralshëm	“Edepsëzër, na tha…”
egrushja	figurë lokale, emër i një qenieje mitike të zonës	“…siç bënte Egrushja…”
ehu	ndërmjetore emocionale, theksim	“Ehu, sa e sa njerëz…”
engledisje	kënaqësi e vogël, punë e lehtë shtëpie (përdorim lokal)	“Tanusha merrej tërë ditën me gatime, një lloj engledisje…”
eremi	vende të braktisura, të humbura	“e zaganjosnin nëpër eremi”
fajk (te “fap fup”)	onomatope lokale	“fap, fup, fap, fup!”
fandaksur	e hutuar, e marrë, e çakorduar	“ç’bën këtu, moj e fandaksur?!”
fekstinë	shkëlqenin	“dhëmbët i fekstinë si kokrrat e shegës”
fët-fët	shpejt e shpejt	“Vepronte fët-fët”
flegra	vrimë e hundës	“…i doli nga flegra e hundës…”
flegrat	vrimat e hundës	“flegrat e mia zgjerohen…”
flexhga	fletëza të qepës; përdoret në Lazarat për shtresa të holla	“të hapej palë-palë si flexhgat e një qepe”
floqe	flokë të imët, qime	“Floqe-floqe. Pisë të zeza.”
fufë	mushkëri (përdorim popullor)	“na i mbushët fufat me flutura…”
fukareshë	e varfër, e shkretë	“si një fukareshë që s’ma vë kush veshin”
fulltake	njolla të zeza në trup	“shenjat janë po ato: fulltake të zeza”
furfule	flokë të shpupuritur, të çrregullt	“…flokët e bardhë bërë furfule…”
gadraveshkë	grua e keqe, llafazane	“i thoshin gruas së tij: gadraveshkë”
gafa	vrimë, zgavër ku futet diçka	“ua vë atë te gafa…”
gajtanë	fije të kuqe zbukurimi	“vetëtimat… si gajtanë të kuq…”
gëlgeror	i bardhë, i turbullt, pa jetë (për sy)	“syrin e verbër… gëlgeror…”
gëlltiste / gëlltitur	formë dialektore e “gëlltiste”	“sa më shumë ai gëlltiste fakte…”
gërdoq	zgurdulloj sytë	“të gërdoqte sytë”
Gërmëtari	Emer i ri (Gërmë+tari si Luftë+tari)	“më tha Gërmëtari…”
Gërmëtari	Emer i ri	“më thoshte Gërmëtari”
gërmush	qorton, i flet ashpër	“iu gërmush dikush nga salla”
gërrlan	zhurmë e mbytur, gërrhitje e zjarrit	“…cicerimat e mbytura në gërlan.”
gërshërë	shqiptuar me ë të theksuar, formë lokale	“me gërshërën e dhenve”
gërvish	kruaj, gërvisht (formë dialektore)	“duke e gërvishtur me thonj”
gërvishte	gërvishte	“gërvishte muret”
gërxhon	brumbull i zi; përdorim lokal figurativ	“…por jo mua, brumbullin e zi, gërxhon e gërxheve.”
gjëllitur / kërtylur	përtypur me zhurmë	“…duke gjëllitur e kërtylur ç’i dilte përpara…”
gjinj mëllage	ngjyrë e errët, e purpurt	“thimthat në ngjyrë mëllage”
gjymyr	baltë e zezë, llucë	“nxjerrin vagonë me gjymyr…”
gjysmërrotullim (forma dialektore e përdorimit)	gjest rrethor	“bëri një gjysmërrotullim me gishtin”
gllënjka	gllënjka, pak ujë	“rrufi veç nja dy gllënjka”
gllëq	onomatope e gëlltitjes	“gllëq, gllëq, gllëq!”
gollovezhga	cipat e brendshme të arrës	“…i mbështjellë nga gollovezhgat e saj…”
gollovezhkë	cipë e brendshme e arrës	“si krimbi brenda gollovezhkës së kokoarrës…”
gorricë	pemë e egër me gjemba	“nuk ishte më pema e mëkatit, por një gorricë”
gërxhe	humnera të ngushta	“endesh pllajave dhe gërxheve…”
gromësij	nxjerr erë të rëndë nga goja	“Gromësij erë kërpudhash”
gufuliqe	gropa të vogla, zgavra	“mes gufuliqeve e zgëqeve”
gurguc	i mbledhur, i strukur	“Unë flija në ijë, i mbledhur gurguc…”
gurmázi	gryka, fyt (formë dialektore)	“…të më çahet fare gurmazi.”
hallatet	përdorim popullor i zonës për koqet, testikujt- “punët e veta”, “interesat”	“…ai e ka mendjen më shumë te hallatet e tij…”
hapasëz	ngadalë, me kujdes	“doli hapasëz nga shpella”
harar	thes lajmesh, ngjarjesh	“zbrazte gjithë hararin e habereve”
harramsëzë	të padisiplinuar, të pacipë	“…të dhjetëra kushërinjve harramsëzë…”
helika (keqthënie dialektore për elita)	shtresë e lartë	“ju helika e këtij vendi”
helqet / helaq	i ndotur, i bërë pis	“…duke bërë helaq të brendshmet…”
hise	pjesë, copë	“sipas hiseve”
hoj‑brroj	thirrje rituale, pjesë e lutjes	“hoj‑brroj, hoj‑brroj! / gjak zhapinjsh…”
hulerë	rrëmujë, çmenduri	“një hulerë e vërtetë”
hyo, hyo	thirrje për kafshët, metaforikisht për nxitim	“Ec, ec, hyo, hyo…”
i ziu	thirrje vajtimi, përdorim tipik lokal	“I ziu unë, ç’më gjeti!”
ijë	pjesa anësore e trupit	“i kishte futur një shkelm në ijë”
isharet	shenjë me dorë	“Ajo ia bëri me isharet”
isharete	shenjë me dorë	“i bëra isharete me gisht”
jarane	shoqe, dashnore (përdorim i zonës)	“…qime leshi nga baqthi i jaranes…”
kaballëk	rrëmujë, turmë e çoroditur	“çdo kallaballëk është paksa kaballëk”
kaciq	pak fare, grimë	“jo ciq, po kaciq”
kakërdhokë	sy të rrumbullakët	“po nxjerr kakërdhokë sysh”
kalamendej	lëkundej, binte	“filloi të ecte… të kalamendej”
kaleshe	vetulla të trasha, të rënda; përdoret në Labëri	“ai me vetullat kaleshe”
kalla	futi, zhysi (duart)	“kalla duart brenda placentës…”
kallaballëk	turmë e madhe	“për kallaballëkun e mbledhur aty”
kallaj (si krahasim)	metal i butë	“edhe kallaj po të ishin…”
kallam	shkop peshkimi (përdorim lokal figurativ)	“…na peshkon dikush me një kallam…”
kallinj të zinj	shprehje lokale për pasoja të këqija	“…këto qersa me kallinj të zinj?”
kallivare	që rrjedh poshtë, varg	“mjalti i tyre rrjedh kalivare…”
kallomoq	misër	“kamionët me libra, gjithë ai kallomoq…”
kallzi	me hollësi, me kujdes	“këtë duhet ta kërkojmë me kallzi”
katarosh	dhëmbë të shtrembër	“si dhëmbë kataroshë”
kataroshë	dhëmbë të shtrembër	“maja si dhëmbë kataroshë.”
kecat e shtirë	kecat e ngordhur (shtirë = të ngordhur)	“Pa pyete për kecat e shtirë…”
këputur (kallinj)	prerë, korrur	“disa demete të sapokorrura”
kërcu	trung i trashë druri	“kjo frazë… një kërcu dimëror”
kërmill ligavec	këmill me guack që lë jarg kur rëshqet	“jeni kërmij ligavecë…”
kërrabë	shkop bariu	“Mori kërrabën”
kërrejnë	shkëndija drite	“të kërrejnë çiknile”
kërthinj	foshnje shumë të vegjël	“kur ishim ende kërthinj”
kësmet	fat, (përdorim i zonës)	“…mbase ky do të ishte çasti i kësmetit tim.”
këtejmja	kjo botë, kjo anë	“…dhe e këtejmja i dukej krejt mjegullimë…”
kllapa	kllapa të rrumbullakëta	“e futa këtë fjali mes kllapave…”
kllapa gjarpërushe	vetulla të ngritura	“vetullat… si dy kllapa gjarpërushe”
kllapë	kllapa	“mes kllapave të rrumbullakëta”
kllapi	gjendje hutimi	“në kllapi, po thërret emrin”
klloçka	nënëz e pulës; përdoret figurativisht	“si ato thëllezat klloçka”
kllockë	pulë me zogj	“një nga klloçkat e Dalanajve”
klluk‑klluk	tingull i zierjes, onomatope	“na ziente koka klluk‑klluk…”
kobra / korba	moj e zeza, moj e mjera (thirrje vajtimi)	“Korba unë për ty, kobra!”
kobure	metaforë dialektore: vend i rrezikshëm, kurth	“…kur një korube kthehet në një kobure.”
kockora	moj e ngrata, moj e shkretë	“Kockora unë për ty…”
kofshë	pjesë e trupit (përdorim lokal)	“E morën lafshë e kofshë…”
kokolepsen	ngatërrohen, mbështillen	“ku kokolepseshin gjithë rënkime…”
kollaj-kollaj	lehtë-lehtë (përdorim tipik lokal)	“kollaj, kollaj!”
kollë	palë, grup	“ndahen në dy kolle…”
kollotumba	salto, lëvizje e shpejtë	“kollotumbat e lëvdatave”
kongjij	kokrra të forta të djegura, të zeza; fjalë tipike e zonës	“gjersa ata bëheshin kongjij të zinj”
koperton	lëkurë e fryrë, mbështjellëse	“si një koperton i shfryrë futbolli”
koritë	enë guri për ujë	“ndanë koritës së hirës…”
korrube / korube	kosheret e bletëve	“te tridhjetë e një korubet me bletë…”
korube	kosherja e bletëve	“…kishin dalë nga korubet me shpejtësi…”
koshere	strofka e bletëve (forma dialektore)	“ishin futur brenda kosheres…”
krekosur	që këndon me fodullëk; përdoret për gjela, por edhe njerëz	“pulat… këndonin krekosur”
kroje kokën	kruaj kokën (forma lokale)	“kroi kokën”
kromashë	qen të rrugës, të semue me krome. i pist	“qentë e zgjebosur e kromashë”
kruspullosur	i mbledhur, i rrudhur	“mbledhur gurguc e kruspullosur…”
kryqëzuara (llafe)	të vendosura si kryq	“duart e kryqëzuara mbi gjinj”
kryqin e mërzisë	shprehje dialektore për shenjë zie	“…princesha e merimangave të zeza me kryqin e mërzisë…”
ksinjiet	rënkime, vajtime	“Qarjet dhe ksinjiet e mia”
kukurecë	zorrë të mbështjella; fjalë e përdorur në zonë	“zorrë të tjera… ishin bërë kukurecë”
kulloshtër	qumësht i mpiksur, i bardhë	“kulloshtër e bardhë e gjarprit të zi…”
kurrjasur / ckurrjasur	ndryshkur	“janë ckurrjasur fare tubat e trupit”
kutërbuese	erë e rëndë, e keqe	“…për të mbytur me aromën e tyre pikërisht erën kutërbuese të saj.”
kuterinë	fatkeqësi, tersllëk	“Kuterinën mua, ç’më gjeti!”
kutinë (te “kutullaç”)	i mbledhur top	“qenie e mbledhur kutullaç”
kutullaç	i mbledhur top	“qenie e mbledhur kutullaç”
kuturimthi	pa menduar, me ngut	“…e pyesnim kuturimthi…”
lafshë	pjesë e trupit, mish i varur qe tundet	“E morën lafshë e kofshë…”
lagaruar / llagaruar	i hutuar, i çakorduar	“me mendjen krejt të llagaruar”
lanetullah	mallkim i rëndë	“…nëse sëmundja e dhive ishte vepër e lanetullahut…”
larushk	pulë shumëngjyrëshe	“…gjinjtë e vyshkur si kopanët e larushkut…”
lazëm	nevojë	“s’na bëjnë shumë lazëm”
lebetitem	më kap tmerri	“Ky gjest më lebetiste…”
lebëtitur	i tmerruar	“vërriste e lebetitur…”
lëngjyeri	dëshira për ëndërrim, plogështi	“ta kapte lëngjyeri i ëndërrimit…”
lënxatas	banorët e Lënxatës (etnonim lokal)	“lënxatasit bashkë jetonin…”
lënxatë (forma dialektore e toponimit)	emri i vendit	“banorët e Lënxatës”
leqendisur	i tretur, i rraskapitur	“të dobët e të leqendisur”
leqendisura	të dobëta, të rraskapitura	“…disa të majme, disa leqendisura…”
limfë	lëng bimor; përdoret figurativisht	“…vazhda të vrazhdëta, të mbushura me lule dhe limfë.”
llagar	i ndritshëm, i shndritshëm	“qielli dukej fare llagar”
llagar	i butë, i lëngshëm, i plogësht	“me mendjen krejt llagar”
llajërta	përdoret për delen me leshin e zi	“dele ters, dele llajërta”
llapushe	e madhe	“një flutur e madhe, llapushe”
llapushë	flutur e madhe, e rëndë	“një flutur e madhe, llapushe”
llavë (forma dialektore: llavē)	lavë vullkani	“do të nxjerrë llavē”
llëng	lëng	“lëngun e dafllakut…”
loshnik	tufë, grusht dheu	“…të hedhësh përsipër kokës si loshnik…”
lugat	fantazmë	“Melusina e bërë lugat”
lugetër	fantazma	“mban larg shpirtrat e këqij: lugetër”
luzma	turma të mëdha	“Duhet të kenë qenë me luzma…”
manxane	paterxhan	“siç hidhen kastravecë apo manxane”
mazut (përdorim dialektor)	lëng i zi, vaj i rëndë	“një lloj lëngu të zi… mazut”
mbathëm / ia mbatëm	u nisëm me vrap	“…veshëm këpucët dhe ia mbathëm.”
më rropati	më lodhi, më rraskapiti	“Eh, mor Qesim, më rropati kjo luftë…”
sua	fis, gjenez	“Të gjithëve u vinte keq… E kanë në sua marrëzinë.”
meit	i vdekur, i ngrirë	“E bardhë, meit…”
meitë	e vdekur, si kufomë; përdoret në Labëri/Lazarat	“Një plakë. E bardhë, meitë…”
mëllagë	ngjyrë e errët, e purpurt	“thimthat në ngjyrë mëllage”
mëlleza	pemë e egër	“pyllit me mëlleza e gështenja”
mëllezë	pemë e egër	“pyllit me mëlleza…”
mërmëriti	pëshpëriti (formë dialektore)	“…mbështeti kokën dhe mërmëriti…”
mindere	vendit të uljes	“s’e quanim mendere, por mindere”
mjelësja	ajo që mjel lopët	“e quanin Egrushen mjelësja”
moisi	Mosi Golemi	“moisi golemër”
molloëshmur	i thartuar	“qumësht të molloëshmur…”
moskolakër	bimë barishtore, laker me arome te mire	“…frymës së saj… vinte erë moskolakër.”
motruna	gjemba, ferra	“rrethuar me gjemba e motruna”
mshefnin	fshihnin (forma dialektore)	“mshefnin me të fytyrën…”
munxa	hekurishte, burgje të vjetra	“…regjime të ndryshme, si nga ato me hekura e munxa…”
munxat	dryna të vegjël, kyçe	“iu ishin vënë kyçet e munxat”
murgjina	lopë me ngjyrë të errët	“lopët murgjina më dukeshin…”
murgjinë	lopë me ngjyrë të errët	“lopë murgjina”
musëndër	arkë e madhe druri për rroba; fjalë e vjetër	“sëndukët dhe musëndrat”
naaa	pasthirrmë tipike lokale	“Naaa, dac!”
nakatos	rregulloj, sistemoj me dorë	“…i futin sërish brenda, i nakatosin…”
namatisje	formula magjike, mallkime	“nëse ishin namatisje, magji…”
namusqare	me nder, me moral	“vajzat tona… namusqare”
napash	lloj djathi i butë, tipik zonës	“djathë të bardhë napash…”
napë	pecetë, beze	“më sill dy napa me djathë”
ngjalë	përdoret figurativisht për një njeri shumë i rrëshqitshëm, e holle.	“Neta… ishte vetë një ngjalë”
ngjyer me ar	shprehje lokale për flokë shumë të verdhë	“dukej si të ngjyera me ar”
ngjyrat e shtuar / stolitë	përdorim lokal për ngarkesë, teprim	“…kanë shtuar stolitë.”
nxëk, nxëk	tingull lokal i pakënaqësisë	“…bënte veç: nxëk, nxëk…”
ojna	lojëra, lëvizje të shpejta	“sy larushë, gjithë ojna dritash”
oriri	thirrje rituale në lutje popullore	“oriri, oriri, vogëlushet e mia…”
parmenda	plug i vjetër druri	“këto ‘përmenda’ bëhen parmenda”
patí / patin	kati i shtëpisë së vjetër	“…u ngjit lart, në patin e sipërm…”
pëgërë	jashtëqitje (formë dialektore)	“druri i lyer me të pëgërë”
penxhere	dritare	“hapeni pak penxheren…”
pëqiri	xhep perpara barkut	“…e nxori nga pëqiri…”
përçart	flet pa lidhje, në hutim	“po flet përçart…”
përhime	gri e zbehtë, e mjegullt	“fluturat e zeza në të përhime”
përhumbur / përhumbje	humbje mendjeje, hutim	(forma përdoret në kontekst dialektor)
përnjur	përulur, me kokën poshtë	“ulën kokën përunjur…”
për-pët	onomatope dialektore për lëvizje të shpejtë, lehtë	“filloi të ecte për-pët”
përvëlohej	digjej	“të përvëlohesh mes diellit…”
pështill	mbështjell	“mbështjellë me lëvere”
pispilluqe	të zbukuruara, të lara	“flutura… gjithë vickla e pispilluqe”
pisua	i poshtër, i lig	“…pastaj hë, hë, hë… të piu pisua…”
pizga	pika të vogla, njolla	“kishin derdhur mbi to ca pizga bajgash”
pllaja	fushë e sheshtë malore	“Po kulloste bagëtitë nga pllaja…”
pllaq-plluq	onomatope e lëvizjes	“pllaq-plluq ia bëjnë buzët…”
poftisën	na erdhën, na u futën	“nga vanë e na poftisën këto flutura”
pordhi kali	shprehje dialektore	“zallamahie për Egrushen e pordhi kali”
pragshuara	e goditura nga fati	“derëzeza unë, pragshuara!”
qafë e bunte	i ndodhte diçka e keqe	“kur në Lënxatë ia bunte ndonjë gjëmë”
qerrja	qerre (forma dialektore)	“A u rëndua gjë qerrja?!”
qershi e egër	Vizhnja, qershi e hidhur	“te qershia e egër”
qivur	Gur	“i gjatë si qivur varri”
qytofshar	fjalë e krijuar dialektore për gjysmë-qytetar, gjysmë-fshatar	“…mund ta quanim veten qytofsharë…”
rasat (forma dialektore: rasati)	brezi mashkullor	“si i gjithë rasati mashkullor”
roitur	kur bleta ndahet nga kosherja	“bleta që kishte roitur…”
rrëkezë	vijë e hollë uji	“e ndjek si rrëkezë floriri”
rrënjëdalë	i marrë, i humbur	“mor rrënjëdalë!”
rreth e kokorreth	rreth e qark	“…e kështu me radhë, rreth e kokorreth.”
rrëzoma	rrëzë, shpat mali	“…çaireve e rrëzomave të Lënxatës.”
rrjepacak	fëmijë i dobët, i varfër	“merrte lypësit dhe rrjepacakët”
rrufit	pi me gllënjka të vogla	“rrufi veç nja dy gllënjka”
rrufkë	vezë e rrahur; formë dialektore	“duhen pirë rrufka”
ruc	i rregullt, i drejtë, i qartë	“…gjithçka dukej ruc, fare damalla.”
samaroskute	rroba leshi të trasha, të vjetra	“…të ngjyeje me të rrobat e leshta, apo samaroskutet.”
selçe	zog i vogël	“harabelash, selçesh…”
sfaka	Bime e zonës	“vezë të zeza do të gjeni nëpër sfaka”
sfake	shkurre, vend i ulët me bar	“poshtë një sfake”
shakullina	rryma të forta ere	“…erërat dhe shakullinat e të cilit…”
shallanur	e shpërfytyruar, e bërë keq, cop-cop	“…që e kishin bërë ashtu, shallanur.”
shaptore	lloj zogu i egër; përdoret në zonë	“…për ata kingot e lumit dhe shaptoret…”
shark	Mbules e çobanit	“siç hyn çobani… merr sharkun…”
shëllirë	qumesht me kripë që mbahet ne lekure	“kaçupin me shëllirë…”
shkarravit	gërvisht, shkul	(përdorim figurativ në tekst)
shkazat	dërrasa guri, laheshin robat	“rrahur me kopan druri mbi shkazat…”
shkëmbinj të Makërxhimës	toponim lokal ne mal te Sopotit	—
shkenca është që t’i pjerdhësh përsipër	shprehje tipike e zonës	“…shkenca është që t’i pjerdhësh përsipër.”
shkërrmoqej	çahej, shpërbëhej	“rruaza gelqi që copëloheshin”
shkoqitë	sqaronte	“mund të ta shkoqitë këtë mesele”
shkulm	hov, shpërthim	“me një shkulm të papritur”
shkurrnajë	shkurre e dendur	“shkurrnaja hedhur përsipër seksit”
shkurtabiq / shkurre	forma të ngjashme dialektore (këtu: “sop”)	“…e ulur në ndonjë sop…”
shllungë / shtëllungë	tufë, re insektesh	“me shtëllungen e tyre…”
sholo-golot	njerëz të rëndomtë, pa vlerë	“boll kemi dëgjuar ju, sholo-golot”
shpërthente	shpërthente (dialekt)	“kur arrinte kulmin, shpërthente…”
shpërveshur	ngritur, hapur	“kishte shpërveshur buzën”
shqerrë	dele e re; përdoret për njeri që bindet menjëherë	“Ajo u bind si shqerrë.”
shtërzuar	lindur me mundim (formë dialektore)	“kishte shtërzuar dhe kishin fluturuar fluturat”
shtrungë	vend i sheshtë ku fle bagetia	“kishte bërë një shtrungë”
shtuf	gur i zones	“guri i shtufit”
shtufe	gur i zi ose gri i eret	“…me një trastë leshi mbushur me gurë: sterrenj, shtufe të zinj.”
shundulluese	e fortë, e ndritshme	“të qeshurat u bënë shundulluese”
shushatur	e hutuar, e tronditur	“shihte e shushatur”
silloisje	hutim, mpirje mendore	“…ra në silloisje dhe s’po fliste fare.”
site	sitë, shoshë	“…donin ta bënin atë një lloj site…”
spreth	zgavër shkëmbi ku rrinë bletët	“rreth sprethit të një shkëmbi…”
sqep	hundë e zogut	“pinë ujë me sqep”
sqeparë	Vegel e zdruktharit e mprehtë	“dhëmbë që feksin si sqeparë”
sqeparët	dhëmbë të mëdhenj, të mprehtë	“…sqeparët agresivë të dhëmbëve.”
stani	vendi i bagëtive	“aromë stani, bajgash të freskëta…”
sua	Gjeneze, fis	“…u vinte sua për të…”
suflerë	pëshpëritës teatri	“si suflerë komedish”
tagar	i madh, i fryrë, i enjtur	“duke u fryrë e bërë tagar”
tallagane	e gjatë, e varur (për gjuhën e arushës)	“lëpijnë me gjuhën tallagane…”
tarbiete	edukatë, sjellje	“vajzat tona… me tarbiete”
të këtejmën	kjo botë	“…apo mos aty i kishin dhënë dylbi… dhe e këtejmja i dukej mjegullimë.”
të llagaruar	të pastruar	“me mendjen krejt të llagaruar”
të përhime	gri e zbehtë gri	“fluturat e zeza në të përhime”
të përtejmen	bota e të vdekurve (përdorim lokal)	“…ç’kishin mensa kolektive në të përtejmen…”
të shushatur	e hutuar, e mpirë	“shihte e shushatur”
tëk!	me nje here, shpejt,	“dhe ‘tëk!’ bletët u shkëputën…”
tërfil	bimë barishtore	“…dergjur tutje-tëhu tërfilit…”
tërheq (aromë)	ndjek aromën	“flegrat e mia zgjerohen për ta thithur…”
ters	me tersllëk, me fat të keq	“dele ters”
thile	nyje, lidhje	“ta bëjmë thile”
tiliksen	ngatërrohen, mpleksen	“rrënjët… tilikseshin”
torollake	budallaqe	“…e jo më fluturat, torollaket.”
turbullt / vranët	përdorim dialektor	“të vranëta”
vafti	rasti, momenti	“i erdhi vafti të çahej”
vargan	rresht i gjatë, kolonë	“hynë vargan nga dera…”
vathë	gardh për bagëti	“mblidheshin bashkë në vathë”
vëllakua	vëlla i dashur, përdorim lokal	“…hë të puthtë vëllakua synë…”
vërriste	ulërinte	“ngrinte dy këmbët… dhe vërriste”
vërrshëllejnë	fishkëllejnë	“ka flutura që vërshëllejnë?”
vickla	lëvizje të kota, kapriço, Goditje me kembet e pasme nga gomari, mushka, kali, lopa.	“gjithë vickla e pispilluqe”
vramuz	i mërzitur, i ngrysur	“ç’më rri gjithmonë vramuz”
vurkollakë	qenie mitike	“lugetër, vurkollakë dhe aftapollë”
vuvazi	pa zë, në heshtje të plotë	“U kthye e heshtur, vuvazi
vuvët	pa zë, e heshtur	“ashtu e heshtur, e vuvët…”
xamares	kot, më kot, pa lidhje.ornament muzikor i bere me lekure shtogu ose lofate gjat pranveres nga femijet.	“Ne i kemi rënë xamares kot…”
xëci	thellësi, errësirë	“vijnë
xëx	drejt e në sy	“vijnë xëx e në sy”
xhevahir	thesar, përdorim lokal për njeri të dashur	“Lamtumirë e shtrenjtë, xhevahiri im…”
xhinde	shtriga, qenie mitike	“e kishin karfosur xhindet”
xhore	i dobët në mësime, i paaftë	“Afrati ishte xhore në shkollë…”
xurxull	i dehur, tapë	“ishte kthyer në shtëpi xurxull…” (faqe të mëparshme, por ripërsëritet si dialekt)
zaganjojnë	Kapur ngushte, i rrethuar, i kapur.	“e zaganjosnin nëpër eremi”
zangaraja	mallkim i rëndë. Cmendje, trompoz,	“Zangaraja më rëntë!”
zgarbull	shkëmb i thepisur me zgavra	“në zgarbullat e Shkëmbit të Kuq…”
zgëqe	vrima, gropa	“mes gufuliqeve e zgëqeve”
zhubra-zhubra	të rrudhura, të mbledhura	“janë bërë zhubra-zhubra”
zukamë	zhurma e bletëve	“ulnin zukamat…”
zukatnin	gumëzhinin	“pyetjet u zukatnin në kokë”
zuskë	grua e keqe, e pamoralshme	“lëngun e daflakut të asaj zuskës